k startowej stronje | archiw | impresum | kontakt

srjeda, 20.06.2018 | k dolnoserbskej wersiji

K pokazanemu přinoškej

Dalše přinoški

Diskusijne přinoški wo šulskej awtonomiji

Do serbskich rukow!

wobraz

Wědomostna konferenca w Smochćicach

Wjetšiny a mjeńšiny

wobraz

Słuchanska CD wušła

Slepjanski dialekt sej naposkać

Serbja a lěto 1989

Nalěćo w nazymje

Hłowna zhromadźizna Maćicy Serbskeje

Narodne hesła a čas bjez maćernorěčnych

wobraz

Nowe boki Serbskego instituta

Skóńcnje online

wobraz

Hłowna zhromadźizna Domowiny

Nuk dale předsyda

wobraz

Slědźi na zapadočěskej uniwersiće w Plzni

Wo migraciji Serbow

Informaciske tofle wó Serbach

Pólsko - serbske kontakty

wobraz

Wólbernosće na dnju rěčow

Serbšćina – spěwana europska rěč

wobraz

Serbskorěčne kubłanje w pěstowarnjach

Fachowa konferenca

wobraz

Demonstracija 29. 5. 2008

Do Berlina!

wobraz

Milbradt wotstupi

Serb ministerski prezident?

Zwjazkowe předsydstwo Domowiny

Jasne žadanje

wobraz

Něšto so hiba

Čińće sobu!

wobraz

Wubědźowanje za dźěći a młodźinu

Najrjeńše jejko

wobraz

Studentski chór spěwa

Pasion po swj. Janu

wobraz

Kniha wo serbskim interneće

Web w změnje

wobraz

Tež lětsa zaso

Jutrowne wiki

wobraz

W arabskich nowinach

Ptači kwas w Beiruće

wobraz

Dolnoserbska wikipedija

Skóńcnje ju mamy!

wobraz

Wotmoła na wumjetowanja

Zjawny list

wobraz

Studentski chór a Meja

Hodowny koncert w Radworju

wobraz

Festiwal "Łužica 2007" zakónčeny

Dźak pomocnikam

wobraz

Z folklorneho festiwala

Zhromadnosć kulturow

wobraz

Překwapjenka na festiwalu

Mějće sćerpnosć ...

wobraz

Rozprawy w pólskich medijach

Wo zawrjenju běrowa

Po dwěmaj lětomaj

Běrow zapósłanca so začini

Hornjoserbska wikipedija

Wjace hač tysac nastawkow

wobraz

Přinošk na hłownej zhromadźiznje

Znjesće so!

wobraz

Wubědźowanje wo najrjeńše jutrowne jejko

Sobučinić!

Přeprošenje Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny

Zjawne posedźenje w Zabrodźe

wobraz

wo dalšej diskusiji runjewonline.info

Štó je poprawom stigmatizowana?

wobraz

Před 13. hłownej zhromadźiznu Domowinu

Namołwa do diskusije dźěłowych směrnicow

wobraz

Sorabija swjećiła

Prima póstnička

wobraz

Wunošne mysle wo temje

Dźěło z młodźinu

wobraz

Rěč wo rěči - recensija

"Pućnik" pod lupu

wobraz

K pśestajenjeju Swětego pisma

Bóže słowo w górnoserbšćinje

wobraz

Nawodźa serbskich institucijow wuradźowali

Bórze 2. wiki za dorost!

wobraz

Zbožopřeća

Žohnowane hody!

Adwentna zabawa

Hody w Błudnikecach

wobraz

Zwjazkowe předsydstwo Domowiny

Nowa rada wuzwolena

wobraz

Serbska wikipedija

Skok na hłownu stronu

wobraz

Wědomostna konferenca

Wěnowana Ludvíkej Kubje

wobraz

Zakład stworjeny

Hornjoserbski online-leksikon

wobraz

„Strelitzia reginae“ - Afriska kwětka ze serbskim mjenim

Nic pcołki, ale ptaški ju wopłoźiju

wobraz

„Strelitzia reginae“ - afriska kwětka ze serbskim mjenom

Nic pčołki, ale ptački ju wopłodźuja

wobraz

Šwicarski šuler piše wo Serbach

Slědźenja podpěrać!

wobraz

Stejišćo prezidija Domowiny

Mjezsobne (nje)dorozumjenje

wobraz

Regensburgska narěč Benedikta XVI.

Wěra, rozum a uniwersita

wobraz

Stejišćo k někotrym wozjewjenjam

Rozrisanje, kotrež najšěrša zjawnosć njese

wobraz

Poradźena akcija młodostnych

Zwjazanosć z šulu Ćišinskeho

Kubłanski wopyt

Frizojo w Serbach

wobraz

Mysle wo spožčenju narodneho myta

Berlin-Wedding a Łužica

wobraz

Kónc za čěske mustwo

Škoda! Po předkole domoj ...

wobraz

Głowna zgromaźina studentskego towaristwa w Lipsku

Sorabija hyšći (pi)jo

wobraz

Tež na Ukrainje spominali

90. narodniny Jurja Brězana

wobraz

Zajimawa konferenca

Serbska rěč w hospodarstwje

wobraz

Móje mysli

Ně, mój luby

wobraz

Z poradnika fachowego poraźowarja

Do błota padnjona pedagogika

wobraz

Naprašowanje zakónčene

Wjele wupjelnjenych formularow

wobraz

Srjódki z narodninskeho swjedźenja

Tysac lět Hodźij

wobraz

Mailka z Minnesoty/USA

"Silbermond" – tři rjadownje fanow

wobraz

K přihotam swjedźenskeho zarjadowanja

Na česć Ćišinskeho

wobraz

Naprašnik online

Serbja w syći

wobraz

Serbska prawopisna korektura

Ł abo W?

wobraz

Štó žada změnu towaršnika za SLA a LND?

Fakty dyrbja fakty wostać

wobraz

Warnoćicy dobry přikład za Łužicu

Měšćanska knihownja tež serbsce w syći

wobraz

Slepo a wokolinu wotbagrować?

Štóž mjelči, woteda swoje prawo druhim

wobraz

Něšto k zabawje

Lič a widźiš!

wobraz

Serbska kniha w ukrainskim přełožku

Mjaw! – Mikoš mytowany

wobraz

Zhorjelc njewuzwoleny

Kulturna stolica druhdźe

wobraz

BBB – Basnik Beno Budar online

Słónčne wokomiki w syći

wobraz

Rozmyslowanje

Čujemy so jako mucha?

wobraz

Institut za sorabistiku so předstaja

Z nowym šatom do syće

wobraz

Cuze město dožiwić

Shutka – město Romow

wobraz

Wjele wotewrjenych prašenjow

Park swětoweje etiki w Budyšinje?

wobraz

Nowa mp-trójka

Šulske radijo

wobraz

W Pólskej reaguja

Za šulu Ćišinskeho

wobraz

Čitanski wječork w młodźinskim klubje

Žiwe teksty Jurja Brězana

wobraz

Spisowaćel na prawdu Božu wotešoł

† Jurij Brězan njeboh

wobraz

Podpisarjow škitać

Zjawny list offline

wobraz

K nastawkej „Demontažu njedowolić“ w SN srjedu 1.měrca 2006

Wunošk snadny, škoda wulka!

wobraz

Śěžkosći z dorostom

Bubak slědny raz šarił?

wobraz

Lěto kubłanja

Tež studenća su pódla

wobraz

Wotrowscy młodostni po puću

Camper, camper, camp

wobraz

Klaus a Köhler pokazałoj:

Dwurěčnosć je wažne kubło

wobraz

prěnje lěto syćoweho magacina

Jedne lěto runjewonline.info

wobraz

We Wotrowje swjećili

Ruski wječor

wobraz

Bój wo dwurěčne tafle w Korutanskej

Přichod w přichodźe

wobraz

Informěruju wukniki wó Serbach

Serbski projekt na TU w Kamjenicy

wobraz

Póstniski program zahorił

… zaklate fufcich!

wobraz

Pśeźěłane internetowe boki

Smogorjow: Serbska rěc jo žywa!

wobraz

Brošura serbskim staršim

Předskok dwurěčnych

wobraz

Zajimcy pytani

Štó chce dudy hrać?

wobraz

Pytaja swobodneho redaktora

Poskitk MDR

wobraz

Hač do 26. februara 2006: Njewšědna wustajeńca w Choćebuzu

Sfalšowani přibohojo Słowjanow

wobraz

Dalši serbski medij w syći

Rozhlad online

wobraz

Bilanca prědnego lěta

10.000 runjewonline

wobraz

Redakcija přeje wšitkim čitarjam

Žohnowane lěto 2006!

wobraz

Eksklusiwny přednošk dr. Jurja Brankačka

Rěč a mozy ćěšenka

wobraz

Přednošk w Serbskim instituće

Wušmórnjena serbskosć

wobraz

Runjewonline.info pśedstajony

Nowy casopis w Nowem Casniku

wobraz

Najwjetši leksikon swěta nětko tež serbsce

Serbska Wikipedija

wobraz

Pśechwatanje pśi wótgłosowanju młoźinskego magacina Bubak

Kak buźoš Dolnoserb lěta?

wobraz

Na 131. hornjoserbskej schadźowance

Šeršenje so rojili

wobraz

Najsławniši Serb wuzwoleny

Poezija a proza cyle prědku

Serbšćina na Uniwersiće Komenskeho w Bratisławje

Nowy ticket: „Čakaj & wuč!“

wobraz

Što wone je a zamóže?

Kubłanje k hódnotam

Knižka w přełožku wušła

Mikoš mjawči ukrainsce

wobraz

Pjaty lětnik nachwilnje móžny

„Haj“ za Radwor!

wobraz

Wobdźělnicy foruma na dnju zachowanja serbskeje šulskeje syće:

Serbam awtonomne šulstwo w statnej zamołwitosći

Referat předsydy Domowiny wo šulstwje

Čas je zrały za nowe puće

Informacija Domowiny na 4. dnju zachowanja šulskeje syće

Staw skóržby staršich přećiwo zawrjenju SSŠ "Jurij Chěžka" Chrósćicy

Młodźinska přiłoha Serbskich Nowin

Dyrbja młodostni prosyć?

Šansa za kulturne herbstwo: kultura wjesela

Zwoprawdźić čłowjesku žadosć za ekstasu

wobraz

Galisku wjesku horjedać nichtó nochce

Łakoma je žiwa!

wobraz

Mysle k nastawkej dr. Měrćina Wałdy

Problem sebjezrozumjenja – nowy strach nacionalizma?

Po puću w Sewjernej Koreji

W kraju łžow a sebjewobšudźenja

wobraz

Najjužniši dźěl historiskeje Łužicy

Překwapjenka při droze

wobraz

Wo zaměrje runjewonline-diskusijow

Kóždy njech swoju stawiznu powěda

wobraz

Přełožkaj dźěćaceje literatury do ukrainšćiny

Myška w ukrainskich mróčelach

wobraz

Swoje ludarske wašnje dokumentowali

Parole – a potom?

wobraz

Zajimawa serbska słuchohra [mp3-download]

Hłuboke dohlady

wobraz

Serbja jako kulturna komunikaciska zhromadnosć

Wuměna mjez podswětami

wobraz

Dopis k Haslowskej diskusiji

Wulki zajim za rozestajenje z identitu

Naš aprylski žort: Serbska synchronizacija swětoweho formata

Psycho-thriller „Družka“ („La Demoiselle D´Honneur“)

wobraz

Statistika prěnjeho měsaca

Wjace hač 1600 RUNJEWONLINE-hosći

wobraz

Zeńdźenje młodźinskich klubow a PAWKa w Chrósćicach

Pytaja za zhromadnej nitku

12. hłowna zhromadźizna Domowiny

Wόlbne wuslědki

wobraz

Serbske słowo posoł serbskeho ducha

„Lubuješ mje“ abo „Liebst du mich nur“?

wobraz

Serbske samozarjadnistwo

Wjac prašenjow hač wotmołwow

wobraz

Nowe časy w Casniku

Připis z Europy

wobraz

Poradźene Póstnicy přez cyłe lěto zwjazuja

Sorabija – haleluja!

wobraz

Nižozemčanka spřistupnja nimale zabyty rukopis

Hanzo Nepila abo Zatajena (nje)prawda

wobraz

wućišćeć | pósłać

Měrko Šołta, Budyšin – 19.06.2006

Diskusija wo hudźbnym namrěwstwje

Nalěćo – přispomnjenja k cyłkownemu wudaću

wobraz

Měrko Šołta chce nastorčić diskusiju wo hudźbnym namrěwstwje Serbow a je redakciji runjewonline.info zapodał nastawk, kotryž je něhdy za ćišć přihotował. Awtor je jón - z přidatnymi informacijemi wo tehdyšim njewozjewjenju - tež w forumje www.internecy.de pod nadpismom "Wobchad ze zjawnymi naležnosćemi, abo - trjebamy cenzuru?" pod rubriku "Wótre pjero" wozjewił. Prěnjotny nastawk čitaće tu:

Po dokónčenych dźěłach za cyłkowne wudaće "Nalěća" je mój wotpohlad tule, najnowše spóznaća a konkluzije wozjewić a k diskusiji stajić. Hłubšeje analizy so wzdawam, dokelž je tajku, hódnu analizu hižo Helmut Fryča w Rozhledźe 1960 wozjewił.

Kocor je "Nalěćo" stajnje jako dźěl cyklusa, mjenujcy "Počasy" widźał a tež tak koncipował. To wuchadźa z mało jeho zdźeržanych wuprajenjow. A "Nalěćo" njebě prěni dźěl tuteho cykla, kotrež je skomponował, ale druhi ,do toho stwori "Žně", z kotrymž wón, je předźěławši a rozšeriwši, lěto do premjery "Nalěća" druhu etapu serbskich spěwanskich swjedźenjow zahaji. Mamy z toho wuchadźeć, zo staj tutón projekt ("Počasy") basnik a komponist hromadźe wuwiwoj, tež hdyž so dźěło hakle lěta po smjerći basnika dokónči.

Zo je Kocor swoje twórby skoku komponował, wěmy z datow, kotrež je nam sam podał. Njenańdu pak so skoro žane předdźěła, kotrež dadźa nam proces komponowanja sćěhować a kotrež su za tajke wulke projekty z wuměnjenjom. Hdys a hdys Kocor sam indirektnje tajke dźěła naspomnja, na př. hdyž rozprawja wo nastaću duchowneho oratorija "Israelowa zrudoba a tróšt". Njech sej hišće raz z jeho słowami wuwědomimy proces stworjenja při tamnych třoch dźělow "Počasow" (Łužica 1889):

"...Přez wudaće H.Zejlerjowych spisow wuhladach prěni króć ’Podlěćo’,...Sym I. dźělbu njewotměnjenu přijał, kaž tež druhu ze snadnymi přeměnjenjemi, ale třeću sym hinak zrjadował...’Rybak’ a ’radosć na horach’ sym wuwostajił a posledni spěw na přihódne město do ’Nazymy’ přijał. Přetož z dobom počach tež jednotliwe kruchi ’Nazymy’ komponować, a mějach te w Zejlerjowych spisach wotćišćane hižo w běhu tehosameho lěta hotowe. Nětko pak pobrachowaše mi hišće wjele, a na moju próstwu je k. faraŕ Domaška w Nosaćicach po mojim žadanju trěbne připěsnił... Tež ’Zymu’ mějach hinak rjadować, dokelž dyrbjach wusudźić, na kajke wašnje měł po hudźbnych a wumjełskich nahladach cyły material złožić. Kaž do rjaneho wěnca hódne wotměnjenje z kwětkami a łopješkami słuša, tak maju so při zwjazku spěwow na prawym městnje chory ze solami atd. wotměnjeć. Słabše wěcy ze ’Zymy’ sym wuwostajił, za tesame hódniše podał, a rjany spěw ’Słužbne přećahanje’...njemóžach přijeć, dokelž chcych wulki opus ’Počasy’ z hodownym časom a z khwalbu Jezom Khrysta skónčić...Za zawod k ’Počasam’ sym Zejlerjowy zawod...přijał a skomponował, zo by móhł, je-li zo bychu so ’Počasy’ něhdy za sobu spěwałe, k wotewrjenju tychsamych słužić ...".

Někotre małe přemyslenja

Njech su tu tež někotre małe přemyslenja dodate. W "Słyšiš rěkow pluskotanje" wuwiwa Kocor hudźbnu dynamiku a dramatiku, kotraž žiwje zwobraznja łamanje lodu - Zejler je tu w swojim wobrazu bliski Goethowemu "Osterspaziergang". Přizamknjene "Nutř zwonja młode nalěćo" je mištersce poradźeny kontrast, kotryž Kocor njedocpěje jenož z wuběru teksta - wuwostajiwši cyłu baseń Zejlerja - ale tež z tym, zo da solo přez cyły chór cunjo přewodźeć - solowy sopran pozběhuje so melodisce kaž prěnje nalětnje ptače fifolenje. To je woprawdźita mišterska hudźbno-dramaturgiska a kompozitoriska kreatiwnosć. Je spóznać, zo bě zawěsće dlěši čas přihotow a rozestajenjow z materialom trěbny, hač so to w datach kompozicijow jewi. Druhe notowe skicy su lědy zachowane. Tuž je čim zajimawšo, hdyž je so za "Nalěćo" tójšto z toho tworićelskeho procesa zdźeržało.

Na př. ma Kocor dźěło hižo někak kónc oktobra hotowe (skónčny chór dnja 22.10.1860). Skomponowa pak potom hišće cyłe čisło 8 (23.10.1860) a rozsudźi so skónčnje, přidać hišće w III. dźělu čisłomaj 4 + 5 recitatiwaj (15.11.1860). Dale namakach hišće hotowe čisło za tenor (Pój witaj nalěćo recit. a aria) z 4.10.1861, w F-dur, kotrež pak Kocor hižo njepřija. Nimo toho so wopokaza, zo je zachowany original "Nalěća" (SKA, XVIII 6A) přez Kocora na wjele městnach pozdźišo hišće předźěłany a skorigowany. Starše noty su často hišće z lupu spóznać a runaja so potom zapiskam hłósneho zešiwka za I.bas (6B). Ze zdźeržanych hłósnych zešiwkow da so zwěsćić, zo je Kocor tute korektury a předźěłanja hakle po premjerje lěta 1861 přewjedł. Rjad njejasnosćow a zmylkow Sommeroweho wotpiska hodźa so přez přirunowanje z originalom wobeńć. Hłosowy zešiwk 6B (1.bas) ma zapisane chórowe sola - na př. čo.1: z čornej tintu chór, z čerwjenej tintu chórowe sola. Jasne je tu spóznać, zo da Kocor w chórach zapołožene sola jenož přez chórowych solistow wuwjesć! (Podobne chórowe hłósne zešiwki - ze zapisanymi chórowymi solemi - namy tež za "Žně"). Z Partitury tež jasnje wuchadźa, zo je w 2. čisle předwidźany solowy sekstet: 2 žónskej a 4 muske hłosy. Wobdźěłar nětřišeje wersije „Nalěća“, z lěta 1971, je tu dwaj hłosaj šmórnył! Z dalšich zešiwkow (nimo jedneho za sopran dalše za bas I, bas II a tenor II) da so zwěsćić přez njezapisane noty, zo njejsu wšitcy wšo sobuspěwali (běchu so notowe linki ze spody stajenym tekstom ćišćeć dali, ke kotrymž měješe kóždy noty swojeho hłosa zapisać). Tući mužojo wuwostajichu w prěnim dźěle čisła 1 (Pój witaj nalěćo), 6 (Młodosće són rozpłunje), 9 (Hdźe su mi banty čerwjene); w druhim dźěle čisła 2 (Bur dyrbi won), čo. 4 spěwachu hakle wot "mróčel kapa žohnowanje", 6 (Z tysac ertow), 9 (Haj, rjana zahrodka); a w třećim dźěle čisła 3 (Přećelnica z wyšich stronow), 5 (Łuki, pola), 7 (Pój wječoro k nam rjany). Bě to zawěsće mj. dr. dla pobrachowaceje chóroweje "runowahi", přetož bě tu jenož 20 žonow porno někak šěsćdźesat mužam. Nadpadnje pak, zo je Kocor dał tež muski chór w "Młodosće són rozpłunje", a wosebje "Pój wječoro k nam rjany" redukowane spěwać! Abo jedna so tu wo wotpohladany dynamiski kontrast (hlej tež předpis "poł chora" w "So zwoni měr")? Podobny poměr kaž 9. 10. 1861 je hižo při "Žnjach" lěto do toho. Tu stejachu 77 spěwarjam 40 spěwarkow poboku. Při wospjetowanju tutoho spěwanskeho swjedźenja w Lubiju dnja 11. 11. 1860 pak měješe Kocor jenož chór "16 spěwarkow a 24 spěwarjow"! Z toho wšeho móžemy sćahnyć konkluziju, zo je Kocor w prěnim rjedźe za mjeńše, za to přewidniše, hudźbnje dokładniše a w interpretaciji wobrotniše(!) ćeleso komponował. Tuta situacija so změni hakle kónc sydomdźesatych lět, jako nastawace serbske ludowe chóry serbske spěwanske swjedźenje tež za swójske chórowe swjedźenje mějachu. Pod tym pak pomału poćerpi muzikalnosć, štož so tež bórze w kritikach na wšelakore wašnje naspomni.

Přirunanje jednotliwych wudaćow

Hdyž so tu z wudaćom originalneje partitury "Nalěća" zaběram, je njewobeńdźomne, zo so tež kritisce wěnuju hižo eksistowacym wozjewjenjam. Hłownje jedna so tu wo wudaće chóroweje partitury, lěta 1971 wudateje wot Jana Bulanka, bjez toho, zo so wón w titulu abo druhdźe jewi; dale wo partituru jeho "orchestracije"; wo wozjewjenymaj duetomaj a wo klawěrny wućah. K předstawiznam tuteje instrumentacije skrótka někotre informacije. Z posedźenjow kulturneje komisije zhonimy:

dnja 14. 12. 1966 namjetuje so "1968 přednjesć cyłe "Nalěćo" w nowym płašću z 4 chórami ...". Na posedźenju dnja 11. 1. 1967 zwěsći so mj. dr. zo ma: "so finančna stronka wobkedźbować kaž tež nowoinstrumentowanje cyłeho oratorija. Ma so namakać serbski resp. němski komponist, kiž je zwólniwy nadawk instrumentowanja do kónca lěta přewzać. Br. H.Nagel: namjetuje za wobdźěłanje nic němskeho, ale čěskeho komponistu, zo by słowjanski charakter był zaručeny.", a dnja 28. 4. 1967 namjetuje Komisija mj. dr. sćěhowace wjetše hudźbne předewzaća: "Nalěćo" (tu ma so wosebje dodiskutować instrumentacija kaž tež nahrawanje na tačel)".

Jako hłowna přičina noweje instrumentacije wukristalizuje so potajkim "cyłe Nalěćo w nowym płašću" měć a je přednjesć ze "štyrjomi chórami". Zrěčenje z J. Bulankom z 30. 7. 1970 wobsahuje mj. dr. potom tute dypki:

"a.) Erarbeitung einer Ouvertüre zum Oratorium "Nalěćo" ... b.) instrumentale Neufassung für folgende a-capella-Sätze des Oratoriums - A1, 3, 8, 10 - B4, 5 (Doppelchor), 7, 8 (Terzett) - C1, 3 (Chor), 5 (Chor), 7 (Männerchor) ..."

K prěnjemu dypkej měło so tole dodać: K.A.Kocor pisa we Łužiy 1889, zo je za „zawod k ’Počasam’ ... Zejlerjowy zawod ... přijał a skomponował, zo by móhł, je-li zo bychu so ’Počasy’ něhdy za sobu spěwałe, k wotewrjenju tychsamych słužić ...". Zb. Kościów k tomu cyle prawje zwěsći, zo je "Stwórba boža" "Prolog, kotryž móžemy za chětro porědko nałožowanu spěwanu ‘uwertěru’ měć." Nětkole pak k předwidźanej uwertirje hišće jednu doprědka stajić, njeje hižo prosće njewšědnje, ale bjerje nawopak tworićelej "Nalěća" wuměłski wotpohlad a dramaturgisku skutkownosć jeho zawoda. Hačrunjež rěči so w druhim dypku jenož wo "instrumentale Neufassung für folgende a-capella-Sätze des Oratoriums", přikomponowa wobdźěłar wšěm tutym čisłam předehru a dohru a wutorhny je tak z dramaturgiskeho cyłka.

Helmut Friča pisa w swojej analizy "Nalěća": "Wšón oratorij dźěli so do třoch, we sebi zawrjenych dźělow ... Spočatk a kónc kóždeho dźěla tworja mjenje bóle šěroko załožene samostatne chóry, tołmačace powšitkowne začuća. Štož mjez tym so podawa, je zestajene z přemóžnym sformowanjom nastupajo wšelakorosć, wotměnjawosć a rozdźělne wobsadźenje ... Wšě te formy a wobsadźenja su po přeswědčacym, zaměrnym wašnju takle nałožene a zrjadowane, zo słuža cyłkej a při tym jako hudźbne pomocne srědki dopokazuja mócnu wurazniwosć komponista." Přirunowanje a dokładne so zaběranje z paralelnje nastatym oratoriom "Israelowa zrudoba a tróšt" - klawěrny přewod kaž tež k tomu zdźeržane Kocorowe instrumentacije (někak dwě třećinje) - njeby Jana Bulanka ženje k tajkemu wobchadej z twórbu dowjesć směło. Kocor přewodźuje tu prěnjotne a-cappella-čisła z cunim přewodom - bjez přede- abo dohry! Helmut Friča žada sej tuž cyle jasnje: "Při kóždym instrumentowanju ... ma so w kóždym padźe pohladać do prěnjotnych orchestrowych partiturow Kocora, zo by so postupowało w zmysle komponista (stil, hłosowy wobraz, nahlady, zapřijeća), zo njeby wón so skepsał."

Přez předehry a dohry a z nimi zwisowace přestawki zhubjuja a-cappella-čisła swoju prěnjotnu funkciju, mjenujcy komentować abo zwobraznić předchadźacu hudźbno-dramaturgisku mysličku. Nastanu dodatnje mjeńše abo wjetše přestawki, wosebje tež, hdyž ma orchestrowy hudźbnik stronu wobroćić. A nimo dźěrow nastanje za připosłucharja zaćišć, zo wobsteji cyłe dźěło z małych dźělow - wotběh podobnje rewijinemu abo čisłowemu programej. Z Kocorowych dźěłow je spóznać, zo maja so čisła w dźělach njeposrědnje zasobu (atacca) hrać, a zo su přestawki w interpretaciji hakle mjez dźělemi (potajkim 1. a 2. kaž tež 2. a 3.) předwidźane. To so pokazuje tež při někotrych čisłach direktnje, hdźež je Kocor njeposrědny přechod skomponował, na př. w "Nalěću" I. dźěl mjez čo. 5 a 6, abo w Serbskim kwasu mjez čo. 1 a 2. "Serbski kwas" da nam tež bliše zrozumjenje za Kocorowe čisłowanje. Tak ma recitatiw w II. dźěle samostatne čisło, mjenujcy 6 - a je 4 takty dołhi. Tute čisło potajkim njemóžemy zrozumić jako samostatny dźěl.

Ale wobdźěłar je wjele hubšo do natwara originalneje twórby zasahnył. Njepřikomponowa jenož uwertiru, cyły rjad přede- a dohrow, ale změni na mnoho městnach chětro notowy pratekst. Wobmjezuju so tu na wopisanje najwažnišich městnow.

Změnjene harmonije namakamy w slědowacym: I. dźěl čisła 4, 6, 9, 10; II. dźěl čisła 2, 4, 5, 7, 9, 10; III. dźěl čisła 2, 3, 4, 5, 7, 10.

Sekstowy akord a kwart-sekstowy akord (kaž tež druhe, hdźež njeje w basu zakładny zynk akorda) chowaja we sebi wěstu napjatosć, kotraž žada za rozwjazanjom. Hdyž so tute nětko změnja a na město tych zynkow staji so zakładny zynk akorda do basa, zhubi akord wotpohladane stopnjowanje w swojej funkciji, swoju napjatosć. A to je hižo dalokosahace zapřimnjenje do wotpohlada a wuměłskeho dźěła druheho. Tajke zasahi do wotmysła komponista mamy w chorach I.dźěl čisła 1, 2 (tež w solowym kwarteće),7, 9, 10; II. dźěl čo. 4, 5, 6, 7, 10; III. dźěl čo. 1, 2, 3, 4, 5, 7, 10.

Dynamika a napjatosć

Dynamiske znamjenja pola wobdźěłarja resp. wudawarja notow njebuchu pak wobkedźbowane, faluja a/abo su změnjene. Dale nańdźemy změnjene wjedźenja hłosow a kaž tež někotre rytmiske změny a nowe rjadowanje teksta. Njeje ani jedne čisło, kotrež Kocorowemu originalej wotpowěduje. Wšo nadrobnje rozpisać by móžny wobjim nastawka daloko překročił. Tohodla jenož někotre jaskrawe přikłady. W 2. čisle prěnjeho dźěla nimo změnjenja soloweho seksteta na kwartet wosebje napadnje, zo bu dwushłósne unisono (takt 92 z nadtaktom, hač do takta 94) na štyrihłósnu sadźbu změnjene. W 6. čisle so mj.dr. wuwostaji w takće 58 a 77 mordent w solu a změni so akord přewoda druheje połojcy takta 74. Dale mamy změny dynamiki a tempa. Sadźba muskeho chóra je njezměnjena, ale w měšanym chórje mamy hižo w prěnim a druhim takće změny harmonijow (144-145) – štož wuskutkuje wěstu njehibićiwosć – takt 146, 150 a 152 ma změny wjedźenja hłosow, resp. přidate zynki. W přichodnym čisle, "Słyšiš rěkow pluskotanje", je sej wobdźěłar mj.dr. za 1. bas mału melodiju wumyslił a přikomponował (takt 29-30); dale w "Nutř zwonja" (takt 53) faluje za chór "f", tak zo ma chór njejapcy 4 taktow pozdźišo naraz "ff" spěwać, w takće 51 so zajimawe překřižowanje sola z chórowym sopranom zeliminěrowa. W chórje "Hdźe su mi banty čerwjene", takt 5, je sebi wobdźěłar wosebitu rytmisku chłóšćeńku za bas spisał, kotruž ani Kocor nima, wosebje pak bas ženje njeje zamohł wuwjesć (změnjene harmonije: takt 34 a 38). W kónčnym čisle prěnjeho dźěla wza so mj. dr. w takće 35 basej melodija, změni so w 36. takće cis-mol na cis-dur (wosobinski słód wobdźěłarja kaž na mnoho druhich městnach tež) atd.

W II. dźěle čo. 6 je nětko tenor z basom unisono wjedźeny, hač runjež wuńdźe jasnje z partitury kaž tež ze zdźeržanych hłósnych zešiwkow, zo słuša třeći hłós do tenora a zo njejedna so tu wo třihłósny žónski chór. W čisle 7 je so znowa do cyłkowneje dramaturgije dźěła zapřimnyło: tu ma Kocor jasnje předpisany solowy kwartet (ale Bulank wot spočatka chór) hač do fugata, fugato skutkuje jako wotmołwa ludu (tutti), změnjene harmonije mamy w taktach 3, 4, 7, 8. Tu so wosebje tež disonancy (kotrež wšak su dźěl přez komponista wotpohladanej napjatosće) wušmórnychu, hačrunjež wobdźěłar tajku samsnu w takće 20 stejo wostaji! W čisle 9, taktaj 41 a 45, změni mj.dr. harmonije, t.r. we woběmaj padomaj šmórnje so disonanca (dwójny zadźeržk – Doppelvorhalt). W finalnym čisle druheho dźěla skónčnje přewozmje wobdźěłar zmylki předłohi (takt 2, 18 bas, 26 alt), kaž je to tež na wšelakich druhich městnach spóznać. Wón njeje ženje z originalnej partituru dźěłał, ale so złožił jeničce na Sommerowy wotpisk, (kotryž přeńdźe z wobsydstwa Arnošta Muki, kiž bě tutu kopiju zawěsće zhotowić dał, přez Bjarnata Krawca? do wobsydstwa Jurija Winarja. Winar tutón wotpisk - jedna so wo cyłe "Počasy" - skónčnje Detlefej Kobjeli da).

Třeći dźěl, 1.čisło: tu so započinaju změny hižo w prěnim takće: wušmórnjena je disonanca. Dalše změny su mj.dr. w charakteru 1. basa (takt 4 a 8). Docyła ma so rjec, zo je Jan Bulank přez cyłe "Nalěćo" stajnje zaso dynamiske předpisy změnjał, a wosebje akcenty a wudebjenja wušmórał. Cyłe dźěło je nětko na někajke wašnje mohłrjec złahodźene, pěkne. Dalše wotchilenja wot Kocoroweho notoweho prateksta namakamy w dueće čo. 2. Faluje mj.dr. cyły rjad dynamiskich a interpretaciskich předpisow a akcentow Kocora, staccati w basowym přewodźe taktow 77-84, a w basowym parće takta 90 změni poslednju štwórć „h“ na dwě šěsnaćinje a wosminu „h - a - gis“. W čo. 3 mamy znowa změnu harmonije kaž tež wušmórnjenje disonancy w takće 35 a 41. Chór čo. 4, "Čołmiski spěw", dźerži Kocor w zasadźe piano a zwobraznja měrne płuwanje w triolach na zakładnym 4/4 takće. Tekst, kaž tež hudźba, stej alegoriske zwobraznjenje za romantiskim žedźenjom měrneho přechoda do wěčnosće. Tak wjedźe Kocor chór skoro přez cyło w pianje, jenož přez taktej 31 do 32 da wón jón krótko, kaž so pozběhowacej žołmje, na "f" zběhnyć, zo by jón zwjedł hnydom zaso wróćo na piano. Hakle sopranowe solo wjedźe potom w stajnym cresc. přez štyri takty hač na forte (jako jenički wjeršk), a chór skónči znowa w napjatym pianje. Wobdźěłar je pak bohužel přidał po znowazasadźenju chórej cresc. (takt 42) hač na "f" (takt 43), štož je přewobroćenje komponistoweho wotpohlada. Dale mamy tu hižo znaty wobraz změnow. W skónčnym chórje su mj.dr. změnjene harmonije w taktach 18, 40 (dwójny zadźeržk – Doppelvohalt), 66 (přidatnje wza basej liniju), 72 (wza altej spěwnu liniju), 150; změny basowych zynkow mamy w taktach 21, 24, 33, 88; w takće 53 wušmórnjenje unisonoweho nadtakta (tenor dósta tercu!) a změna rytma w takće 136.

Najbóle je po mojim měnjenju muski chór "Pój wječoro k nam rjany" w čisle 7 třećeho dźěla poćerpjeł. Kocor dźerži tu napjatosć přez 5 takty (33-37). Wón wjedźe přez subdominantu z "zadźeržkom (Vorhalt)" přez chromastiski přechod do subdominantneje paralely, wjedźe dale přez tercowy bas do subdominant-septoweho akorda z dwójnym "zadźeržkom" dale do dominant-septoweho akorda a skónčnje přez tercowy bas do toniki. Je to potajkim linija napjatosće přez pjeć taktow. Jan Bulank ju bohužel hižo w prěnim takće (33) zhładkuje, hdyž přechodny zynk, "eis", šmórnje, niwelěruje a w přichodnym takće (34) dale na subdominanće ležo wostanje, a skónčnje přichodny akord (35) na dominantseptowy z jednorym "zadźeržkom" změni. Z wušmórnjenjom wšěch zajimawych disonancow je wón z tuteje krasneje pasaže niłku nejkanosć sčinił. W takće 40-41 wušmórny wón dale liniju II. basa, a skónčnje zhładkuje takt 54 z tym, zo šmórny septimu. Wšo dohromady změni z 28 taktow 11.

"Narodny" oratorij

Hišće jónu słowo k "narodnemu" oratorijej. Tole je zapřijeće, kotrež su serbscy funkcionarojo spočatk 80 lět zawjedli, zapřijeće, kotrež žadneho wědomostneho zakłada nima. Prěni raz wužiwa tute fachowe zapřijeće Detlef Kobjela w swojej rozprawje w SLA dnja 1.2.1983 "Einschätzung der Erfüllung des Premiereplanes 1982 - ...sowie die Wiederaufführung des sorbischen Nationaloratoriums ‘Nalěćo - Der Frühling" Ani Bjarnat Krawc, ani Helmut Fritscha, ani dr. Jan Rawp njejsu tajke zapřijeće za "Nalěćo" wužiwali – wšako so tajke tež njehodźi z ničim potwjerdźić. Moje wosobinske měnjenje (po přestudowanju mnóstwa aktow) je, zo so stwori tute zapřijeće wosebje tohodla, zo by jako wusprawnjenje za to słužiło, zo so dale bóle jenož hišće "Nalěćo" w Jana Bulankowym wobdźěłanju předstaješe, a skoro hižo žane druhe Kocorowe dźěło.

(Hakle přez budyski Serbski katolski chór pod dr. Alojsom Hantušom dožiwi "Serbski rekwiem" swoju prapremjeru, a hakle po změnje 1989 buchu na př. dalše Kocorowe twórby zjawnosći přistupjene, kaž "So zwoni měr", "Wodźan", "Serbski kwas" we wot Kocora doskónčnej, rewidowanej wersiji, wjetše dźěle z "Israelowa zrudoba a tróšt", někotre mjeńše kruchi, abo znowa "Nazyma" – "Podlěćo" w originalu nichtó njeznaje a tež "Zyma" je wšěm cuza, kotřiž njemějachu składnosć, předstajenja srjedź 60. lět dožiwić!

Kritiske hódnoćenje k instrumentacijam so za čas NDR jenož jedne wozjewi. Tu zwěsći Juro Mětšk hižo w Rozhledźe 1979 "...smy...dóstali zwjetša instrumentacije, kiž su Kocorowej hudźbje samo jara mało adekwatne. Husto so samo přez instrumentacije tajkeho raza wěste słabše stronki Kocoroweje hudźby na jara njepřijomne wašnje akcentuja...štož rozšěrjenju tuteje hudźby tyło njeje a njetyje! Podobna kritika dyrbi so wuprajić kwaliće interpretacije ..." .

We tym so zawěsće tež špiheluja diskusije za kulisami, kotrež wjedźechmy, my tehdom "młodźi", mjezsobu a tež z Janom Pawołom Naglom, mj. dr. po oficialnych posedźenjach koła hudźbnikow.

Tute Jura Mětškowe wozwjenje wubudźi na 25. posedźenju sekretariata Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny dnja 13. 6. 1979, kotrehož sobustaw Jan Bulank hač do přewrota bě, čiłu diskusiju. W poslednim dypku protokola rěka "Mjez čłonami sekretariata so wjedźeše diskusija wo nastawku J.Mětška w Rozhledźe, w kotrymž so wothódnoći pěstowanje twórbow K. A. Kocora, jako wobstatka našeho narodneho herbstwa. C. Kola njeje směł wozjewjenje tajkeho razu w organje našeje organizacije dopušćić; tež diskusije w časopisach a nowinach njewjedźemy bjez principijow. Sekretariat dojedna: - C. Kola ma zaručić a wozjewić někotre přinoški wot tajkich awtorow kaž J. Winarja, J. Bulanka a ewtl. tež dr. J. Rawpa, w kotrychž so J. Mětškej wotmołwi." We wobłuku Koła serbskich hudźbnikow zadźěła so tehdom a pozdzišo wšitkim pospytam, so kritisce z instrumentaciju a interpretaciju Kocorowych dźěłow zaběrać.

Kaž je hižo horjeka wuwjedźene, nješpiheluje Jana Bulankowe "orchestrowe wobdźěłanje" w žanym nastupanju Kocorowy original. Je potajkim načasu, zo so wón k swojemu awtorstwu skónčnje přiznaje a zo so tute tež zjawnje wupokaza jako: "K.A.Kocor ‘Nalěćo’, adapcija za sola, chór a orchester wot J.Bulanka." Hewak je to sfalšowanje etiketa. Wšako so tute zapřijeće hižo w zrěčenju za "wobdźěłanje" "Podlěća" l. 1988 jewi, jenož nic na notach a programach!

Na kóncu swojeho přepytowanja přeje sej Helmut Fryča, zo so wuwjedźe "tutón oratorij ... njeskrótšeny a wěrny klawěrowemu wućahej". Tutomu přeću móžu so jenož přizamknyć.

Chceće swoje měnjenje k tutemu přinoškej wozjewić?
Wobdźělće so na našej diskusiji!