k startowej stronje | archiw | impresum | kontakt

wutora, 23.10.2018 | k dolnoserbskej wersiji

K pokazanemu přinoškej

Dalše přinoški

Diskusijne přinoški wo šulskej awtonomiji

Do serbskich rukow!

wobraz

Wědomostna konferenca w Smochćicach

Wjetšiny a mjeńšiny

wobraz

Słuchanska CD wušła

Slepjanski dialekt sej naposkać

Serbja a lěto 1989

Nalěćo w nazymje

Hłowna zhromadźizna Maćicy Serbskeje

Narodne hesła a čas bjez maćernorěčnych

wobraz

Nowe boki Serbskego instituta

Skóńcnje online

wobraz

Hłowna zhromadźizna Domowiny

Nuk dale předsyda

wobraz

Slědźi na zapadočěskej uniwersiće w Plzni

Wo migraciji Serbow

Informaciske tofle wó Serbach

Pólsko - serbske kontakty

wobraz

Wólbernosće na dnju rěčow

Serbšćina – spěwana europska rěč

wobraz

Serbskorěčne kubłanje w pěstowarnjach

Fachowa konferenca

wobraz

Demonstracija 29. 5. 2008

Do Berlina!

wobraz

Milbradt wotstupi

Serb ministerski prezident?

Zwjazkowe předsydstwo Domowiny

Jasne žadanje

wobraz

Něšto so hiba

Čińće sobu!

wobraz

Wubědźowanje za dźěći a młodźinu

Najrjeńše jejko

wobraz

Studentski chór spěwa

Pasion po swj. Janu

wobraz

Kniha wo serbskim interneće

Web w změnje

wobraz

Tež lětsa zaso

Jutrowne wiki

wobraz

W arabskich nowinach

Ptači kwas w Beiruće

wobraz

Dolnoserbska wikipedija

Skóńcnje ju mamy!

wobraz

Wotmoła na wumjetowanja

Zjawny list

wobraz

Studentski chór a Meja

Hodowny koncert w Radworju

wobraz

Festiwal "Łužica 2007" zakónčeny

Dźak pomocnikam

wobraz

Z folklorneho festiwala

Zhromadnosć kulturow

wobraz

Překwapjenka na festiwalu

Mějće sćerpnosć ...

wobraz

Rozprawy w pólskich medijach

Wo zawrjenju běrowa

Po dwěmaj lětomaj

Běrow zapósłanca so začini

Hornjoserbska wikipedija

Wjace hač tysac nastawkow

wobraz

Přinošk na hłownej zhromadźiznje

Znjesće so!

wobraz

Wubědźowanje wo najrjeńše jutrowne jejko

Sobučinić!

Přeprošenje Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny

Zjawne posedźenje w Zabrodźe

wobraz

wo dalšej diskusiji runjewonline.info

Štó je poprawom stigmatizowana?

wobraz

Před 13. hłownej zhromadźiznu Domowinu

Namołwa do diskusije dźěłowych směrnicow

wobraz

Sorabija swjećiła

Prima póstnička

wobraz

Wunošne mysle wo temje

Dźěło z młodźinu

wobraz

Rěč wo rěči - recensija

"Pućnik" pod lupu

wobraz

K pśestajenjeju Swětego pisma

Bóže słowo w górnoserbšćinje

wobraz

Nawodźa serbskich institucijow wuradźowali

Bórze 2. wiki za dorost!

wobraz

Zbožopřeća

Žohnowane hody!

Adwentna zabawa

Hody w Błudnikecach

wobraz

Zwjazkowe předsydstwo Domowiny

Nowa rada wuzwolena

wobraz

Serbska wikipedija

Skok na hłownu stronu

wobraz

Wědomostna konferenca

Wěnowana Ludvíkej Kubje

wobraz

Zakład stworjeny

Hornjoserbski online-leksikon

wobraz

„Strelitzia reginae“ - Afriska kwětka ze serbskim mjenim

Nic pcołki, ale ptaški ju wopłoźiju

wobraz

„Strelitzia reginae“ - afriska kwětka ze serbskim mjenom

Nic pčołki, ale ptački ju wopłodźuja

wobraz

Šwicarski šuler piše wo Serbach

Slědźenja podpěrać!

wobraz

Stejišćo prezidija Domowiny

Mjezsobne (nje)dorozumjenje

wobraz

Regensburgska narěč Benedikta XVI.

Wěra, rozum a uniwersita

wobraz

Stejišćo k někotrym wozjewjenjam

Rozrisanje, kotrež najšěrša zjawnosć njese

wobraz

Poradźena akcija młodostnych

Zwjazanosć z šulu Ćišinskeho

Kubłanski wopyt

Frizojo w Serbach

wobraz

Mysle wo spožčenju narodneho myta

Berlin-Wedding a Łužica

wobraz

Kónc za čěske mustwo

Škoda! Po předkole domoj ...

wobraz

Diskusija wo hudźbnym namrěwstwje

Nalěćo – přispomnjenja k cyłkownemu wudaću

wobraz

Głowna zgromaźina studentskego towaristwa w Lipsku

Sorabija hyšći (pi)jo

wobraz

Tež na Ukrainje spominali

90. narodniny Jurja Brězana

wobraz

Zajimawa konferenca

Serbska rěč w hospodarstwje

wobraz

Móje mysli

Ně, mój luby

wobraz

Z poradnika fachowego poraźowarja

Do błota padnjona pedagogika

wobraz

Naprašowanje zakónčene

Wjele wupjelnjenych formularow

wobraz

Srjódki z narodninskeho swjedźenja

Tysac lět Hodźij

wobraz

Mailka z Minnesoty/USA

"Silbermond" – tři rjadownje fanow

wobraz

K přihotam swjedźenskeho zarjadowanja

Na česć Ćišinskeho

wobraz

Naprašnik online

Serbja w syći

wobraz

Serbska prawopisna korektura

Ł abo W?

wobraz

Štó žada změnu towaršnika za SLA a LND?

Fakty dyrbja fakty wostać

wobraz

Warnoćicy dobry přikład za Łužicu

Měšćanska knihownja tež serbsce w syći

wobraz

Slepo a wokolinu wotbagrować?

Štóž mjelči, woteda swoje prawo druhim

wobraz

Něšto k zabawje

Lič a widźiš!

wobraz

Serbska kniha w ukrainskim přełožku

Mjaw! – Mikoš mytowany

wobraz

Zhorjelc njewuzwoleny

Kulturna stolica druhdźe

wobraz

BBB – Basnik Beno Budar online

Słónčne wokomiki w syći

wobraz

Rozmyslowanje

Čujemy so jako mucha?

wobraz

Institut za sorabistiku so předstaja

Z nowym šatom do syće

wobraz

Cuze město dožiwić

Shutka – město Romow

wobraz

Wjele wotewrjenych prašenjow

Park swětoweje etiki w Budyšinje?

wobraz

Nowa mp-trójka

Šulske radijo

wobraz

W Pólskej reaguja

Za šulu Ćišinskeho

wobraz

Čitanski wječork w młodźinskim klubje

Žiwe teksty Jurja Brězana

wobraz

Spisowaćel na prawdu Božu wotešoł

† Jurij Brězan njeboh

wobraz

Podpisarjow škitać

Zjawny list offline

wobraz

K nastawkej „Demontažu njedowolić“ w SN srjedu 1.měrca 2006

Wunošk snadny, škoda wulka!

wobraz

Śěžkosći z dorostom

Bubak slědny raz šarił?

wobraz

Lěto kubłanja

Tež studenća su pódla

wobraz

Wotrowscy młodostni po puću

Camper, camper, camp

wobraz

Klaus a Köhler pokazałoj:

Dwurěčnosć je wažne kubło

wobraz

prěnje lěto syćoweho magacina

Jedne lěto runjewonline.info

wobraz

We Wotrowje swjećili

Ruski wječor

wobraz

Bój wo dwurěčne tafle w Korutanskej

Přichod w přichodźe

wobraz

Informěruju wukniki wó Serbach

Serbski projekt na TU w Kamjenicy

wobraz

Póstniski program zahorił

… zaklate fufcich!

wobraz

Pśeźěłane internetowe boki

Smogorjow: Serbska rěc jo žywa!

wobraz

Brošura serbskim staršim

Předskok dwurěčnych

wobraz

Zajimcy pytani

Štó chce dudy hrać?

wobraz

Pytaja swobodneho redaktora

Poskitk MDR

wobraz

Hač do 26. februara 2006: Njewšědna wustajeńca w Choćebuzu

Sfalšowani přibohojo Słowjanow

wobraz

Dalši serbski medij w syći

Rozhlad online

wobraz

Bilanca prědnego lěta

10.000 runjewonline

wobraz

Redakcija přeje wšitkim čitarjam

Žohnowane lěto 2006!

wobraz

Eksklusiwny přednošk dr. Jurja Brankačka

Rěč a mozy ćěšenka

wobraz

Přednošk w Serbskim instituće

Wušmórnjena serbskosć

wobraz

Runjewonline.info pśedstajony

Nowy casopis w Nowem Casniku

wobraz

Najwjetši leksikon swěta nětko tež serbsce

Serbska Wikipedija

wobraz

Pśechwatanje pśi wótgłosowanju młoźinskego magacina Bubak

Kak buźoš Dolnoserb lěta?

wobraz

Na 131. hornjoserbskej schadźowance

Šeršenje so rojili

wobraz

Najsławniši Serb wuzwoleny

Poezija a proza cyle prědku

Serbšćina na Uniwersiće Komenskeho w Bratisławje

Nowy ticket: „Čakaj & wuč!“

wobraz

Što wone je a zamóže?

Kubłanje k hódnotam

Knižka w přełožku wušła

Mikoš mjawči ukrainsce

wobraz

Pjaty lětnik nachwilnje móžny

„Haj“ za Radwor!

wobraz

Wobdźělnicy foruma na dnju zachowanja serbskeje šulskeje syće:

Serbam awtonomne šulstwo w statnej zamołwitosći

Referat předsydy Domowiny wo šulstwje

Čas je zrały za nowe puće

Informacija Domowiny na 4. dnju zachowanja šulskeje syće

Staw skóržby staršich přećiwo zawrjenju SSŠ "Jurij Chěžka" Chrósćicy

Młodźinska přiłoha Serbskich Nowin

Dyrbja młodostni prosyć?

Šansa za kulturne herbstwo: kultura wjesela

Zwoprawdźić čłowjesku žadosć za ekstasu

wobraz

Galisku wjesku horjedać nichtó nochce

Łakoma je žiwa!

wobraz

Mysle k nastawkej dr. Měrćina Wałdy

Problem sebjezrozumjenja – nowy strach nacionalizma?

Po puću w Sewjernej Koreji

W kraju łžow a sebjewobšudźenja

wobraz

Najjužniši dźěl historiskeje Łužicy

Překwapjenka při droze

wobraz

Wo zaměrje runjewonline-diskusijow

Kóždy njech swoju stawiznu powěda

wobraz

Přełožkaj dźěćaceje literatury do ukrainšćiny

Myška w ukrainskich mróčelach

wobraz

Swoje ludarske wašnje dokumentowali

Parole – a potom?

wobraz

Zajimawa serbska słuchohra [mp3-download]

Hłuboke dohlady

wobraz

Serbja jako kulturna komunikaciska zhromadnosć

Wuměna mjez podswětami

wobraz

Dopis k Haslowskej diskusiji

Wulki zajim za rozestajenje z identitu

Naš aprylski žort: Serbska synchronizacija swětoweho formata

Psycho-thriller „Družka“ („La Demoiselle D´Honneur“)

wobraz

Statistika prěnjeho měsaca

Wjace hač 1600 RUNJEWONLINE-hosći

wobraz

Zeńdźenje młodźinskich klubow a PAWKa w Chrósćicach

Pytaja za zhromadnej nitku

12. hłowna zhromadźizna Domowiny

Wόlbne wuslědki

wobraz

Serbske słowo posoł serbskeho ducha

„Lubuješ mje“ abo „Liebst du mich nur“?

wobraz

Serbske samozarjadnistwo

Wjac prašenjow hač wotmołwow

wobraz

Nowe časy w Casniku

Připis z Europy

wobraz

Poradźene Póstnicy přez cyłe lěto zwjazuja

Sorabija – haleluja!

wobraz

Nižozemčanka spřistupnja nimale zabyty rukopis

Hanzo Nepila abo Zatajena (nje)prawda

wobraz

wućišćeć | pósłać

dr. Měrćin Wałda, Budyšin – 01.11.2006

Do diskusije

Ciwilna towaršnosć a serbske samopostajowanje wersus stat

W poslednich dźesać lětach smy wjele zhromadnosće a powšitkowneje mjezsobneje dowěry zhubili. Scyła so Serbja do wšelakich kulturnych kruhow a regionow rozeńdu.

Hdyž dźe wo zhromadne kulturne herbstwo, wo wosobiny, wo konfesionelne abo wšelake politiske prašenja, to rěka wo konkretnu serbsku wzajomnosć, so přeco zaso wukopa, kak komplikowana „serbska“ zhromadnosć je. Husto słyšiš žadanje: „My dyrbimy wšitcy zaso za jedyn postronk ćahnyć!“ Ale su Serbja hdy za jedyn postronk ćahnyli?

Stajnje běchu někajke zadźěwki. Na tym pak njejsu Serbja sami wina. Historiske podawki kaž reformacija, Wienski kongres atd. abo tež NDRska realita su Serbow dźělili do wšelakich statow, konfesijow, cyrkwinskich regionow, diecezow a z tym do wšelakich teritorialnych a politiskich skupin. Na poměrnje małym teritoriju Łužicy nastachu wjacore konfesionelne, rěčne, dialektowe, drastowe, nałožkowe regiony a z tym wšelake mentality. To je hłowna přičina, čehodla su Serbja tak rozdźělne – to rěka „wotwonka“ postajene – identity, haj „swětonahlady“ wuwiwali.

Hačrunjež nastachu někotre cyłoserbske towarstwa, su so tute na kóncu stajnje zaso do separatnych podorganizacijow dźělili kaž Domowina, Maćica Serbska abo Sokoł. Wotpowědne wotnožki njejsu – wothladajo snano wot jich wjednistwow – mjez sobu wuše kontakty měli. Tuž so Serb z błótowskeje, ze Slepjanskeje abo z katolskeje kónčiny najprjedy ze swojimi regionalnymi kulturnymi swojoraznosćemi identifikowaše, hakle potom – jeli scyła – ze „serbstwom“. Njetrjebaše stajnje zwada być, ale njedorozumjenjow bě dosć a nadosć. We wuwzaćnych padach wšak su Serbja tež za „zwonka“, to rěka za němsku politisku zjawnosć, wěstu serbsku přezjednosć demonstrowali. To pak jenož sporadisce a we wosebitych situacijach fungowaše. Serbja běchu potajkim hižo w zašłosći njejednotni. Dokelž běchu prjedy politiske wyšnosće hierarchiske (na př. cyrkej abo [patriarchaliski] stat; tež w NDR), kowachu so Serbja přez ćišć „wothorjeka“ přeco zaso na někajke wašnje hromadźe. To ničo na tym njezměni, zo eksistowachu znutřka Serbow wšelake identity a rozdźělne nahlady. A kóždy bě wo prawosći swojeje identity (to rěka hornjołužiski, delnjołužiski, katolski abo ewangelski Serb atd.) a swojich hódnotow abo wěrnosćow přeswědčeny. To je Serbow zwjetša bóle dźěliło hač jednoćało.

Trjebamy indiwiduum přesahowace zajimy

Něhdy pak hodźeše so tak mjenowany „jednory lud“ politisce resp. socialnje lěpje wobknježić. Nic naposledk tohodla, dokelž běchu wyšnosće (abo t. mj. elita - kaž kral, statny zastojnik abo duchowny atd.) lěpje „informowani“ hač „jednory“ lud (wězo bě to komplikowanišo, hač hodźi so to tu rozkłasć). Dźensa, w liberalnej demokratiji, steji tuta informaciska pyramida takrjec na hłowje. Direktny ćišć „wothorjeka“ a wobwliwowanje jednotliweho čłowjeka je nimale njemóžne. Dźensniši politikar, zastojnik abo duchowny njewě wjac hač „jednory“ lud – tež hdyž to druhdy docyła njetrjechi. Ale přez medije je kóždy, kotryž to chce, wo wšěm informowany, to rěka, dźensniši staćan čuje so derje abo lěpje informowany hač tón abo tamny zastojnik. Tón jednotliwc potajkim ani na to njemysli, někajke wothorjeka diktowane měnjenje abo nastajenje připóznawać. Woprawdźe móžemy wobkedźbwać, zo su ludźo dźensa wjele bóle kritiscy hač prjedy. To politiske jednanje runjewon jednore nječini. Nic naposledk je to jedna z hłownych přičin, čehodla njehodźa so dźensa na př. „narodne“, moraliske, nabožne abo dalše hódnoty bjeze wšeho wothorjeka přesadźić. Čłowjek čuje so dźensa swobodny, zo spyta wliw stata tak daloko kaž móžno wotwobarać abo so jemu wuwinyć. Nichtó nochce, zo so stat abo druhe mocy do wšědneho dnja abo nahladow jednotliweho čłowjeka měšeja. Tutón fakt pak wužada sylnu ciwilnu towaršnosć, to rěka, pluralizm, indiwidualizm a demokratija funguja jenož w sylnej ciwilnej towaršnosći. A runje to je dypk, na kotrymž my Serbja zwrěšćamy. Dźensniša indiwidualizowana towaršnosć trjeba mjenujcy tež indiwiduum přesahowace zajimy (politiske, nabožne atd.). Dokelž so wone hižo njedadźa wothorjeka diktować – nic přez stat, cyrkej, šulu abo druhe institucije –, je sylna ciwilna towaršnosć trěbna. Trjebamy mjenujcy tajku ciwilnu towaršnosć, kotraž nadindiwidualne hódnoty zastupuje, na přikład hdyž myslimy na serbsku kulturu.

Dyrbimy z tragedije wuknyć, kotruž smy w blišej zašłosći, wosebje po přewróće, poćerpjeli, mjenujcy stajnu rozkoru w zjawnosći. Bohužel njejsmy kmani, naše zhromadne zajimy w zjawnosći zhromadnje zastupować. Abo hinak, my njejsmy wuknyli, naše rozdźělne nahlady na měrne, demokratiske a pluralistiske wašnje rozrisać. A je cyle wšojedne, što w přichodźe hišće wšo přińdźe: Dyrbimy wuknyć, naše problemy zhromadnje rjadować. Dyrbimy (w demokratiji cyle normalne) konflikty, kotrež budźa so přeco zaso jewić, na rozumne wašnje rozrisać. W liberalnej towaršnosći nima hižo – kaž zwěsćichmy – nichtó monopol na wěrnosć. Dźensniši politikar, duchowny, zastojnik, wědomostnik, tež Domowinski „funkcionar“ nimaja awtoritu kaž hišće před 15 lětami. Dźensa njeeksistuje hižo žana hierarchija abo žadyn centrum. Hdyž je so na př. hišće před krótkim wjesna towaršnosć přeco zaso na někajke wašnje abo w někajkich skupinach jako zhromadnosć rozumiła, je indiwidualizacija dźensa wšu towaršnosć, wšě skupiny, wšě woršty a generacije dosćahnyła, tež staršu generaciju. Tajka towaršnosć trjeba tuž (demokratiske) rozsudy, kotrež wšěch nastupaja. Tež w cyłej Němskej so ludnosć a politikarjo wadźa, ale na kóncu tworja so tam rozsudy w Zwjazkowym abo krajnym sejmje, a wšitcy so po tym maja – byrnjež so rozsudy zwjetša jednohłósnje njewothłosowali. Jenož w Serbach tajki připóznaty parlament njeje. Tež hdyž su w Domowinje wšě najwažniše serbske towarstwa zastupjene a w zwjazkowym předsydstwje so demokratisce wothłosowało, tute rozsudy někotři prosće ignoruja, a wadźeńca dźe wěčnje dale.

Demokratija a ciwilna towaršnosć

W zašłym lětdźesatku njejsmy sej dosć wujasnili, što je demokratiski stat a što je ciwilna towaršnosć – što dyrbi stat, što wón móže abo što wón njesmě a što so wot ciwilneje towaršnosće žada. Přeco so hišće mysli: tu stat a tam my. Nam na př. scyła njeje jasne, zo dyrbimy so – jeli chcemy našu kulturu zdźeržeć – sami na čoło našeho kulturneho hibanja stajić.

W NDRskim času bě hišće typiske, zo spyta stat z gwałtom wšo sam rjadować resp. kontrolować, čehoždla so za wšo zamołwity čuješe, tež nastupajo kulturu Serbow. Kóžda serbska institucija podsteješe tehdy někajkemu druhemu ministerstwu abo resorej (Serbski institut słušeše Akademiji wědomosćow; Serbski ludowy ansambl ministerstwu kultury, Domowina móhłrjec SED atd.) To tak derje fungowaše, zo žana serbska institucija z druhej ničo činić njeměješe abo jej njedowěrješe a sej nutř rěčeć njedaše (wězo běchu wuwzaća!). Tutu mentalitu móžemy bohužel přeco hišće wobkedźbować. Kóždy sej mysli, zo je jeho institucija ta najwažniša a zo jej nichtó ničo prajić njemóže abo njesmě. Samo někotre towarstwa tak jednaja, kóždy po swojim kralestwje. A někotři so čuja kaž kralojo/kralowki (to njeměri so na nikoho konkretnje; ale dźensa so słuša, zo so tajke pomjenowanja tež w femininumje podadźa!).

Potajkim, žana jednota abo zhromadne myslenje. W NDR je so kóžda aktiwita wothorjeka předpodała a kontrolowała. Tomu je w demokratiji runje nawopak. Dźensniši stat sej wot Serbow ničo nježada, ně, wón by snano wjeselši był, hdy by měr před nami měł.

Ministerski prezident prof. Milbradt je prajił: „Sorben werden so lange sein, wie sie es selbst wollen.“ To je wězo zwjeršne wuprajenje (hladajo na hubjene nazhonjenja Serbow z němskim statom). Ale hdyž wšu polemiku naboku wostajimy, dyrbimy přiznać, zo na tym něšto je. Něhdźe je to samo namołwa na Serbow, so hibać!

Financy njejsu žiwjenje same

W zasadźe dyrbi stat dale wěste wuměnjenja (zakonje abo financy) zaručeć. Ale zakonje abo financy su jenož zakład, wone njejsu hišće žiwjenje same. Najlěpše mjeńšinowe zakonje ničo hódne njejsu, hdyž so ze žiwjenjom njewupjelnja. Dyrbimy so potajkim sami na čoło našeho hibanja stupić. (To wšak zaso njepotrjechi jenož serbsku kulturu, to je w kulturje cyłeje Němskeje tak.) Potajkim dyrbimy politisku kompetencu a zrałosć dopokazać, zo chcemy a móžemy zwoprawdźić, štož sej žadamy. Hišće před krótkim sej Serbja kulturnu awtonomiju žadachu. Čehodla dyrbi naraz wopak być, hdyž so sobupostajowanje w kubłanju žada? Žadanje, zo ma wšitko stat činić, je typiske stare myslenje, myslenje w SED-strukturach (tu su samo někotři polikarjo PDS wjele dale a swobodniši). Dźensa je konserwatiwne, chcyć wšo statej přewostajeć. To přitrjechi tež potom, hdy by stat Serbam napřećo přewšo loyalny był.

Na kotre wašnje so samopostajenje přesadźi a zwoprawdźi, wo tym móžemy, haj dyrbimy wotewrjenje diskutować. Ale w Serbach so wot wšeho spočatka strachi šěrja, a tym, kotřiž chcedźa tajke samopostajowanje, so wumjetuje, zo přeradźeja zajimy Serbow. To je hotowy populizm! Tutej logice njemóžu so hižo přizamknyć.

W dźensnišej globalizaciji je „narodny“ stat wjele swojich kompetencow a kontrolnych nadawkow zhubił. Institucija stat pak so tohodla njerozpušća, ale centrifugalne mocy stata běža do wšelakich směrow. Na druhim boku dóstawamy přez to wjele towaršnosće wróćo, to rěka towaršnosć je zaso „in“. Indiwiduum trjeba mjenujcy zaso wróćokoplowanje w towaršnosći (tež hdyž hižo nic kaž w 19. lětstotku!).

Stat ma dale politiske zakłady towaršnosće tworić

Wostanje při tym, zo ma stat dale politiske zakłady towaršnosće tworić a regulować, ale stat njeje wućek. Nimale we wšěch wobłukach kultury (hač w sporće, dźiwadłach, medijach, kubłanju atd.) angažuje so dźensa ciwilna towaršnosć. Bóle a bóle přesadźuje so princip subsidiarity! Wón měni, zo stat jenož tam zapřimnje, hdźež su podrjadowane instancy přećežene. Čehodla njemóhło to tež za naše šule přitrjechić? Nochcemy-li to spóznać, to rěka, jeli na tutón ćah wuwića ciwilneje towaršnosće njeskočimy, budźe so to, kaž hižo husto w našich serbskich stawiznach, jara bórze a zahubnje wjećić. Bohužel móžemy tole hižo wobkedźbować. Z dobrym přirěčowanjom a moraliskimi apelemi njebudźe nichtó za nas něšto rozrisać. Naše byće abo njebyće wotwisuje jeničce wot našich politiskich iniciatiwow samych!

Jenož štóž ma w demokratiji dobre argumenty a wutrajnosć, něšto docpěje. Tež we wulkej politice w Němskej so žadyn politiski namjet „jedyn do jedyn“ w praksy njepřesadźi. Ale hdyž so tam něšto demokratisce rozsudźi, potom płaći to definitiwnje. Hdyž pak so w Serbach někajki namjet zastorči, započnu so blokowanja a wěčne škaranja. Někotre namjety so ani prawje njepřiwozmu a přeco so najprjedy za zmylkami pyta. Jenož přikład: Wěteńčan iniciatiwna skupina njeje ženje (ani wosnje) na to mysliła, stat z jeho zamołwitosće w kubłanju wuwjazać; abo wona njeje ženje samopostajowanje (resp. sobupostajowanje) jako serbski separatizm přesadźić chcyła. Tola w zjawnosći šěrja so najwšelakoriše blady, diskusije wjedu so emocionalnje a na ranjace wašnje. A ći jedni so amizěruja, kak hłupi ći druzy su. A zaso so pokazuje, zo trjebaš w zašmjatanych nutřkoserbskich poćahach dołhi dych a tołstu kožu. Tola stajne wotpokazowanje a wjećbylačne podsuwanja rubja zmužitosć k dalšemu dźěłu a poduša wšě iniciatiwy.

Ta najbóle tragiska powěsć je, zo my runje dźensa – w swobodnej towaršnosći! – našu eksistencu takle sami wohrožujemy.

Někotři chcedźa cyłu problematiku jako zwrěšćenje Domowiny apostrofować: Tola z porstom na druhich pokazować je přejednore. Zawěsće so tam zatrašnje wjele zmylkow čini. Ale Domowina dyrbi w jara pisanej a kompleksnej towaršnosći napřećo němskim a serbskim prudam płuwać, so ze zestarjenymi klišejemi bědźić, so za wšě móžne a njemóžne wěcy zasadźeć a so stajnje zakitować, zo druhdy ani k natwarjacemu dźěłu njepřińdźe. A na kóncu so jej dowěra zapowě.

Hdźe pak leži tón problem? Nihdźe njeje jednorych wěrnosćow, nihdźe njeje dospołnje prawych prawow. Dokelž je praksa přeco komplikowaniša a kompleksniša, dokelž nima žadyn čłowjek a žana ideologija dospołnje prawje a dokelž nima nichtó k tomu recepty, płaći w liberalnej demokratiji zasadnje princip wothłosowanja. Hižo z 50 plus jednym procentom płaći wothłosowanje jako płaćiwe. W Domowinje pak móže so z 75% abo 99% wothłosować a tola nadeńdu so přeco někotři, kotřiž twjerdźa, zo je Domowina njedemokratiska a wothłosowanje so torpeduje. Potajkim, hdyž cyle prawych a dospołnje hładkich wěrnosćow nihdźe njeje, hdyž budu so přeco někajke napřećiwne argumenty namakać hodźeć, su demokratiske rozsudy trěbne, po kotrychž so potom skónčnje jednać hodźi – hewak je chaos abo wšo je samoběhej přewostajene.

My trjebamy nuznje demokratiske a inteligentne politiske rozsudy. Wo tym dyrbimy zhromadnje diskurs wjesć. Klučowe politiske zapřijeća dźensa su: samozamołwitosć a samoiniciatiwa. Njetrjebamy hižo někajke jednotliwe akcije, ale dyrbimy bóle w procesach myslić. A njeńdźe jenož wo serbske šule, ale wo serbsku kulturu scyła. Tola wažne wuchadźišćo a wažny zazběh za serbsku kulturu w přichodźe je: kubłanje, kubłanje za přichod!

A Serbja trjebaja nuznje začuće, zo maja hišće tutu šansu, šansu za přichod.

Dajmy sej tutu šansu!

Nastawk bu hižo w Rozhledźe wozjewjeny.

Chceće swoje měnjenje k tutemu přinoškej wozjewić?
Wobdźělće so na našej diskusiji!