28.11.2006
Marcel Braumann, Łuh
Nowa kniha wušła
Je knihow, kotrež přeco zaso ludźi po wšěm swěće fascinuja. Mjez nimi nadeńdźeš z pjera francoskeho awtora Antoina de Saint-Exupéryja knižku „Mały princ“. Prěni raz 1946 wušedši je twórba – mjeztym do nimale dwěsćě rěčow přełožena – runje tajka aktualna kaž před šěsć lětdźesatkami. To na tym zaleži, zo dźe Antoina de Saint-Exupéryjowemu małemu princej wo „pozhubjene wažne wěcki“ kaž woprawdźite přećelstwo, měni Claudia Knoblochec. Radworska Serbowka je hody 2001 pod božodźěsćowym štomom započała wobkuzłace wěrnosće małeho princa do swojeje maćeršćiny přenjesć – poprawom na spočatku jenož „za sebje samu“.
Zdobom je so ze sekundarnej literaturu zaběrała, kotraž spřistupnja wotpohlady a myslenje spisowaćela při napisanju kedźbyhódneje twórby. W běhu časa je w njej mysl rostła, małeho princa do serbskeje zjawnosće přewodźeć. Česćownosće před małym princom dla je wona wosebitu hódnotu na to kładła, rěčnemu wužadanju wotpowědować, wšako so jej zechce duchowne poselstwo małeho princa w jeho połnej bohatosći Serbam sposrědkować. Claudiji běše wot spočatka cyle jasne, zo sej z tym projektom žane pjenjezy njezasłuži; jej dźěše wo to, małeho princa do serbskeho swěta přinjesć.
Pjeć lět po Claudinym prěnim so přibliženju serbskemu małemu princej bě prěni nakład swětosławneje twórby w serbšćinje – dwaj měsacaj po wuchadźenju – wupředaty. Mjeztym je druhi nakład wšitkim na předań, kotřiž pytaja za wosebitym hodownym darom abo chcedźa sej sami duchowno-dušine wobohaćenje popřeć. Wjeselo nad tajkim wuspěchom da přełožowarce nimale na odyseju pozabyć, kotruž ma za sobu. Sprěnja měješe zwěsćić, štó ma prawa na originalu. Narěčane nakładnistwo z Parisa přewostaji wotmołwu němskemu nakładnikej, kiž ma prawo za wozjewjenje małeho princa w regionalnych rěčach a w dialektach.
Swój přełožk małeho princa bě Claudia Knoblochec najprjedy wězo Ludowemu nakładnistwu Domowina poskićiła. Tamle je tekst „dołho ležał“, bjez toho zo je wotmołwu dóstała, kaž młoda Serbowka napřećo runjewonline potwjerdźi. Michael Pätel, zběraćel małeho princa we wšěch rěčach, z kotrymž je so wona wo swojim projekće rozmołwjała, je so potom pola serbskeho nakładnistwa wobhonił, hač móže z wudaćom serbskeho małeho princa ličić. Wo wotmołwje nakładnistwa je Claudiji Knoblochec w majlce zdźělił, zo chcedźa w Budyšinje originarnu serbsku literaturu rozšěrjeć a nic přełožki „cuzych“ twórbow.
Na naprašowanje našeho serbskeho online-magacina wobkrući Pätel, kiž ma tuchwilu něhdźe dwaj tysac knihow w 170 rěčach w swojej zběrce małych princow (Hlej tu!) , tule informaciju. Jemu so zdaše Ludowe nakładnistwo Domowina „jara pomałke a zaspane“, tamle „so wočiwidnje situacija na wikach cyle wopak posudźuje“.
Jednaćelka nakładnistwa Marka Maćijowa znapřećiwi w interviewje z runjewonline: „Nakładnistwo njeje wozjewjenje Małeho princa wotpokazało. Je wězo zajimcam prajić dyrbjało, zo wozjewja so pola nas w prěnim rjedźe originalne serbske twórby. Jako dopjelnjenje programa wudawamy lětnje tež jedyn do dwaj přełožkaj, ale to je wotwisne, kajke originalne twórby za naše cilowe skupiny mamy resp. nimamy. Zdruha je program nakładnistwa wot financielnych móžnosćow wotwisny. Termin za wozjewjenje Małeho princa njebě jasny.“
Štož konkretny wotběh dokoławokoło serbskeho małeho princa nastupa, wujasni knjeni Maćijowa: „Z Claudiju Knoblochec smy po zapodaću manuskripta rozmołwu měli. Smy naš zasadny zajim zwuraznili, knihu wozjewić. Lektorat je dalše kontakty z Claudiju Knoblochec měł. Njenadźicy dósta wón dalši přełožk. Wobaj přełožkaj dyrbještej so rěčnje wobdźěłać. Lětsa nazymu chcychmy wo přiwzaću do plana rozsudźić. Mjeztym je Mały princ wozjewjeny. To je w porjadku.“
Wozjewił je serbskeho małeho princa małe nakładnistwo (http://www.verlag-tintenfass.de). Nakładnik je anglist dr. Walter Sauer, kotryž so hižo wjele lět za dialekty a mjeńšinowe rěče angažuje. Wosebje zajimawe je, zo je serbski mały princ zhromadnje z aramejskim wušoł, kotrehož rěč steji w tradiciji rěče Jěsusa Chrystusa. Wobeju tuteju princow zwjazuje, tak Sauer napřećo runjewonline, „zo so angažowani młodźi ludźo na hnujace wašnje wo daletraće swojeju rěče a kultury prócuja. To móžes jako rěčespytnik jenož podpěrować.“
Sauer na to skedźbni, zo „ani jeničke słowčko aramejsce ani serbsce“ njemóže, ale je sej kwalitu tekstow wot kompetentnych rěčespytnikow zawěsćić dał. Zdobom stej tež mauricisko-kreolski a pennsylvansko-němski mały princ w jeho nakładnistwje wušłoj. Poprawom je tajka kniha, ćišćana w štyrjoch barbach a tak małym nakładźe, hospodarsce njezwoprawdźujomna, ale zhromadny ćišć wjacorych titulow je kóšty znižił, praji Sauer. Při tym wón njezabudźe, horstce zběraćelow małeho princa so dźakować, kotřiž su přez wulkomyslnu subskripciju tutych štyrjoch nowych princow zmóžnili. Mjez dwaceći sponsorami su ludźo z Japanskeje a z USA.
Wo wuznamje přełožkow swětoweje literatury do „małych rěčow“ so wupraji Sauer na sćěhowace wašnje: Dyrbjeli dźěćom pokazać a dopokazać, zo je jich maćeršćina runohódna dominantnej rěči, kotraž je wobdawa. Hewak njebudu rěč staršeje generacije dołhodobnje chutnje brać a lubować. Na wěčne prašenje, hač je mały princ lektura dźěćom abo dorosćenym, wě Sauer mudrje wotmołwić: Dźěći móža to jako bajku čitać; z wida dorosćeneho so wukopa jako hłuboko filozofiska kniha.
Na kóncu odyseje małeho princa do Serbow směmy so prosće wjeselić, zo je ludźi kaž Claudia Knoblochec a dr. Walter Sauer, kotrejuž idealistiska zahoritosć je poprawom njemóžny projekt zmóžniła – a serbske pismowstwo znowa cyle wulkemu swětej přizamknyła.
Informacije wo serbskim małym princu namakaće tež pod: