24.02.2007

Marcel Braumann, Łuh

wo dalšej diskusiji runjewonline.info

Štó je poprawom stigmatizowana?

wobraz

Serbski kwasny ćah. Kajki přichod wón ma?

Přeprošenje redakcije runjewonline.info sćěhujo je pjatk, 16. wulkeho róžka, na dwaceći zajimcow do Serbskeho muzeja w Budyšinje přichwatało. Tule dźěše składnostnje wustajeńcy wo narodnej drasće wosebje wo njewjesćinsku drastu. Łoskoćiwa tema to je, kaž so hižo w zawodnych słowach serbskeho studenta wukopa, kiž šwikaše tradicije w katolskej cyrkwi, z kotrychž wida je ćělna lubosć něšto mazane.

Tohodla so čestnosć jako kježniskosć definuje. Dalši diskutant jako ze Serbowku liěrowany Němc tak a tak serbske narodne drasty wotpokazuje, dokelž jemu přewjele žónskeje rjanosće zakrywaja.

Po tymaj a dalšim statemenće móžneje přichodneje serbskeje njewjesty wuwi so w „škitnym rumje“, kaž šefredaktor Měrćin Wałda wuzběhny, wot Bernadet Wjeselic suwerenje moderěrowana diskusija za wulkim kulojtym blidom. Braška, nawjazujo na titul wustajeńcy „drasty jako wuznaće“, na to skedźbni, zo je „serbski kwas“ w našich kónčinach serbskokatolski kwas a tohodla drasta njewjesty wuznaće k narodej a nabožinje scomter wěstej moralku. W tym zmysle wón młodych ludźi namołwja, bjez toho zo jich priwatne žiwjenje rešeršuje. Ale je-li njewjesta samodruha abo ma-li młody porik hižo dźěćo, njeby wón čestnu słužbu braški přewzał. Na wumjetowanje dwójneje moralki resp. stigmatizacije wotmołwi, zo su tradicionelne rituale z wosebitymi wuměnjenjemi zwjazane.

W diskusiji wo tym, hač njeje njewjesta, kotraž ma bjez borty kwasować, přetož je hižo z mužom kruće hromadźe žiwa, stigmatizowana, přispomni diskutantka, hač njeje dźensniši dźeń skerje holca, kotraž so jako knježna do kwasa poda, outsiderka. Mi jako připosłucharej nutřpadnje, zo tež měšnik njemóže regule Božeje słužby samowólnje změnić, a porjadny braška njeje někajki entertainer, ale słužownik swjatočneje ceremonije, za kotrejž so swětonahladna filozofija schowa.

Měrćin Wałda z perspektiwy ludowědnika rozkładźe rosćacy wuznam indiwidualizacije a woteběracu móc kolektiwow. Zajimawa myslička w diskusiji běše, zo je wužiwanje narodneje, wosebje njewjesćinskeje drasty wuraz indiwiduelneho rozsuda – potajkim w najlěpšim zmysle smjerćmoderny. Přezjedni běchu sej wšitcy, zo dyrbjało w přichodźe wěste dalše wuwiće drasty móžne być, ale prošu pod wliwom wěcywustojnych ludźi kaž hotowarničow, kotrež su so tež na zarjadowanju čile wobdźělili.

So wě, zo móhli wo dalšich aspektach diskutować, na přikład, hač su serbscy mužojo ze swojim narodnym woblečenjom spokojom. Cyle hinaše prašenje by było, hač njedyrbjeli wuznawanske drasty małeho ludu w dobje přibliženja socialnych rólow wobeju splahow prěnjotnje nutřkownu zhromadnosć wšitkich nošerjow/nošerkow podšmórnyć – město klasisko-folklorneje inscenacije žónskosće a muskosće.

Redakcija runjewonline.info dźakuje so – zawěsće tež w mjenje přitomnych diskusijneho wječorka – wědomostnej sobudźěłaćerce Serbskeho muzeja Andreji Pawlikowej, zo je jeje kedźbyhódna wustajeńca k telko prašenjam w zwisku z našej identitu pohnuła, štož skići wěsće maćizny dosć do dalšich diskusijow.

Moj cyle subjektiwny facit aktualneje debaty: Braška Hawštyn je mje přeswědčił. Nic definacije ćestnosće dla, w tym nastupanju móžeš rozdźělneho měnjenja być, ale jeho nutřkowneje a zwonkowneje konsekwentnosće dla. Nichtón njetrjeba so po tym měć, ale štóž chce so kaž klasiska knježna prezentować, njech znajmnjeńša tón ideal respektuje.