04.03.2005

Marcel Braumann, Łuh

Serbske słowo posoł serbskeho ducha

„Lubuješ mje“ abo „Liebst du mich nur“?

Němski njeboh filozof Heidegger je nam mjez druhim tule sadu zawostajił: Rěč je dom byća. Z tym je prajene, zo su słowa stołpy našeje eksistency. Kóžda rěč ma swójski raz, posrědkuje wosebitu atmosferu a jónkrótne wašnje komunikacije. W dobje přełožowanskich mašinow w interneće a simultaneho tołmačenja na mjezynarodnych konferencach so rady praji, zo njeńdźe wo jednotliwe słowo, ale wo zmysł. A zo je wšojedne, hač čłowjek swoju mysl němsce, jendźelsce, chinsce abo serbsce formuluje. Zo tomu scyła tak njeje, pokazuje so wosebje w mjezyčłowjeskich poćahach, ale tež w towaršnosći.

wobraz

Ja na přikład njemóžu sej předstajić, zo by čłowjek w lubosćinskim poměru dobrowólnje „Ich liebe dich“ prajił, hdyž zamóže to z „Lubuju će“ zwuraznić. W tymle serbskim wuznaću tči dospołnje hinaša zmysłojtosć, hinaše čuće, hinaša poddanosć napřećo byću hač w němskim ekwiwalenće. Tute słowa postajeja powahu lubosće, wone so wuskutkuja tež na bjezsłowne wotrězki žiwjenja, takrjec kaž wothłós duše.

A runje tak njemóžu sej předstajić, zo da so hamtska němčina w swojej hamtšćinje zeserbšćić. A mnohi Serb ma druhdy, čitajo z němčiny přełožene politiske rozprawnistwo w serbskich medijach, zaćišć, zo to njeje jeho maćeršćina. Kaž rěčny parod, někak njezrozumliwy, dźiwnje klinčacy, hdyž je přełožk statiski, posłowny.To so stawa, njewobkedźbuje-li so swojotny duch serbšćiny; potom serbskemu tekstej němske myslenje „na słowa bije“.

Serbšćina je mi skerje rěč njeposrědnjeho přistupa k realiće, bjez scuzbnjacych abstrakcijow, kotrež nadeńdźeš wosebje w filozofiskej, politiskej a zarjadniskej němčinje. A tohodla so zadani, zo ju nimo němčiny w sebi maš, pěstuješ a nałožuješ. So wě, zo móžeš tež serbsce filozofować, politizować abo wo zarjadniskich naležnosćach disputować, ale njech so to stawa na serbske wašnje. Jenož tak je serbske słowo posoł serbskeho ducha a spokoja serbsku dušu.

Móc słowa wotkrywa sćěhowace přisłowo: Słowo nihdy njewróćiš. Po zmysle podobne wuprajenje nańdźemy w hrónčku: Słowo nima wopušku, zo móhł je zaso dosahnyć. Kóžde słowo ma swoju wěčnu wahu. Zdobom pytnjemy: Bjeze słowa njeje mysličkow. To płaći wězo tež za serbske słowa. Wone su rozsudne stołpy serbskeje kultury, nic někajke nałožki.

Zo njech wostawa serbske słowo hač do kónca časow, njeje potajkim pobožne přeće, ale žadanje naturskeho prawa: Bjeze serbskeho słowa pobrachuje našemu žiwjenju klučik k zbožu, njedódnity potencial zmysła a zmysłosće a nic naposledk srědk za njeparujomnu towaršliwosć. Serbska bjesada ma swoje korjenje w serbskim słowje. Serbske blady wězo tež, přetož: Němsce kleskać tola njeje alternatiwa!