wućišćeć | pósłać

Fabian Kaulfürst, Budyšin – 28.01.2005

Nižozemčanka spřistupnja nimale zabyty rukopis

Hanzo Nepila abo Zatajena (nje)prawda

Su wosudy a rozsudy, kotrež mje zajimuja. Někotre bóle. K poslednim słuša žiwjenje Hanza Nepile, rjeka a tragiskeje figury kopicy powědančkow z hole Mužakec.

Kniha prěnjeje nižozemskeje sorabistki Hélène Brijnen wuńdźe loni w rjedźe Spisy Serbskeho instituta w nakładnistwje LND.

Awtor měnjenych epizodow je chudy Rownjan sam. Wón je swoje wyski a styski na tymle Božim swěće z pjerom zapopadnył a z pomocu čornidła na papjeru sputał. Nimale by wšitke swoje pismička sobu do rowa wzał, ale mudra ruka je někotre z nich čornej zemi wutorhnyła. Wjele wšak njefalowaše, a rukopisy bychu při wšěm w kućiku spali a stłali. Ale kónc 19. lětstotka wućehnje je slepjanski farar Handrik takrjec ze zaka, wozjewi wurězki a wuwědomi tak zjawnosći jich eksistencu. Duchowny bě znaty jako wosobina z krutymi moraliskimi zasadami. Tuž njezadźiwa, zo wěste čwaki materiala njewozjewi: Nepila njezataji w swojich spisach ničo. Přečo tež? Nochcyše wšak je do swěta trubić a jako zajimawostku předać. Wotkładowaše swoje dwěle a čwěle do wosobinskeho dźenika. A starosćow měješe, zo móhło čerta grawać. Wosebje zlě měnješe z wuměnkarjom přichodna dźowka. Čłowjekej móhli čitajo Nepilowe skóržby włosy na hłowje stawać. A njebychu-li medije njedawno podobny skandalozny podawk wozjewili, potom rozprawu Rownjanskeho połbura snadź ani za móžnu měli njebychmy …

Nižozemska rěčespytnica Hélène Brijnen je po lětach sprócniweho dźěła loni w rjedźe Spisow Serbskeho instituta knihu Die Sprache des Hanso Nepila předpołožiła. W njej je tež wobšěrny a dotal njewozjewjeny rukopis woćišćany, w kotrymž zhonimy mj. dr. něšto wo Nepilic swójbnej dramje (tu w modernizowanym prawopisu):

Strona z Nepiloweho rukopisa, kotryž chowa so w Serbskim kulturnym archiwje w Budyšinje.

My se tudy radźi hadrujomy, swarimy a zaklinjomy a te certowe gódła gódłujomy a sebi bjezwocy pluwamy a drapamy a cybamy a dajimy a bijomy a pó zemi ćěgamy a kopamy a sterkamy. To som ja tež wšo krynuł wót mójeje šwigerdźěwki a wót mójogo syna. A tež mi móje flaški a głažki a gernyški a spižku rozbili su. A mój rěd mi skradźu bjerjeje a paleje. Da jo mi prajiła: ,To njejo žeden kumšt we swójej komorce tam se wusejdźeć a wuležać a pótom se přińć redlich nažrać. Tajki zaklěty gnilej gnilejaty. Ow, ja ćěła ći nasrać!‘ Nic hako rić jo mi kazała wjele raz woblizać we tom swarjenju, zo tak žadławu mejašo. Tajku dobroć mi jo bitowała. (wurězki)

Tajke a podobnje wonajke podeńdźenja čitaše Brijnen na prezentaciji knihi 27. wulkeho róžka w Smolerjec kniharni a dźeń po tym w Slepom. Nó, wulke mědlizanje wbohi Nepilic wuj zawěrno njeměješe. A Nižozemčanka tež wuzna, zo ju sčasami swědomje hrjeba – „Nepila wšak njeje za zjawnosć pisał.“ Nó, rěčespytnikam, ludowědnikam, stawiznarjam a wšitkim zajimcam je ze swojim přepisowanjom wobradźiła jónkrótny dokument. Tež njelubozne podeńdźenja su čwak serbskich stawiznow. A, kaž wuči nas dalša lońša publikacija LND: Na kóncu so zatajena (nje)prawda tola wukopa!

A hdyž hižo raz wo tym rěčimy: Móhł sej předstajić, zo by ludowa edicija Nepilowych tekstow w dźensnišim prawopisu dosć popularna była. Prawda, abo nic?

Dalše dźěle přinoška:

K wosobje

Dr. Hélène Brijnen …

K wosobje

Hanzo Nepila …

Chceće swoje měnjenje k tutemu přinoškej wozjewić?
Wobdźělće so na našej diskusiji!