k startowej stronje | archiw | impresum | kontakt

njedźela, 23.09.2018 | k dolnoserbskej wersiji

K pokazanemu přinoškej

Dalše přinoški

Diskusijne přinoški wo šulskej awtonomiji

Do serbskich rukow!

wobraz

Wědomostna konferenca w Smochćicach

Wjetšiny a mjeńšiny

wobraz

Słuchanska CD wušła

Slepjanski dialekt sej naposkać

Serbja a lěto 1989

Nalěćo w nazymje

Hłowna zhromadźizna Maćicy Serbskeje

Narodne hesła a čas bjez maćernorěčnych

wobraz

Nowe boki Serbskego instituta

Skóńcnje online

wobraz

Hłowna zhromadźizna Domowiny

Nuk dale předsyda

wobraz

Slědźi na zapadočěskej uniwersiće w Plzni

Wo migraciji Serbow

Informaciske tofle wó Serbach

Pólsko - serbske kontakty

wobraz

Wólbernosće na dnju rěčow

Serbšćina – spěwana europska rěč

wobraz

Serbskorěčne kubłanje w pěstowarnjach

Fachowa konferenca

wobraz

Demonstracija 29. 5. 2008

Do Berlina!

wobraz

Milbradt wotstupi

Serb ministerski prezident?

Zwjazkowe předsydstwo Domowiny

Jasne žadanje

wobraz

Něšto so hiba

Čińće sobu!

wobraz

Wubědźowanje za dźěći a młodźinu

Najrjeńše jejko

wobraz

Studentski chór spěwa

Pasion po swj. Janu

wobraz

Kniha wo serbskim interneće

Web w změnje

wobraz

Tež lětsa zaso

Jutrowne wiki

wobraz

W arabskich nowinach

Ptači kwas w Beiruće

wobraz

Dolnoserbska wikipedija

Skóńcnje ju mamy!

wobraz

Wotmoła na wumjetowanja

Zjawny list

wobraz

Studentski chór a Meja

Hodowny koncert w Radworju

wobraz

Festiwal "Łužica 2007" zakónčeny

Dźak pomocnikam

wobraz

Z folklorneho festiwala

Zhromadnosć kulturow

wobraz

Překwapjenka na festiwalu

Mějće sćerpnosć ...

wobraz

Rozprawy w pólskich medijach

Wo zawrjenju běrowa

Po dwěmaj lětomaj

Běrow zapósłanca so začini

Hornjoserbska wikipedija

Wjace hač tysac nastawkow

wobraz

Přinošk na hłownej zhromadźiznje

Znjesće so!

wobraz

Wubědźowanje wo najrjeńše jutrowne jejko

Sobučinić!

Přeprošenje Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny

Zjawne posedźenje w Zabrodźe

wobraz

wo dalšej diskusiji runjewonline.info

Štó je poprawom stigmatizowana?

wobraz

Před 13. hłownej zhromadźiznu Domowinu

Namołwa do diskusije dźěłowych směrnicow

wobraz

Sorabija swjećiła

Prima póstnička

wobraz

Wunošne mysle wo temje

Dźěło z młodźinu

wobraz

Rěč wo rěči - recensija

"Pućnik" pod lupu

wobraz

K pśestajenjeju Swětego pisma

Bóže słowo w górnoserbšćinje

wobraz

Nawodźa serbskich institucijow wuradźowali

Bórze 2. wiki za dorost!

wobraz

Zbožopřeća

Žohnowane hody!

Adwentna zabawa

Hody w Błudnikecach

wobraz

Zwjazkowe předsydstwo Domowiny

Nowa rada wuzwolena

wobraz

Serbska wikipedija

Skok na hłownu stronu

wobraz

Wědomostna konferenca

Wěnowana Ludvíkej Kubje

wobraz

Zakład stworjeny

Hornjoserbski online-leksikon

wobraz

„Strelitzia reginae“ - Afriska kwětka ze serbskim mjenim

Nic pcołki, ale ptaški ju wopłoźiju

wobraz

„Strelitzia reginae“ - afriska kwětka ze serbskim mjenom

Nic pčołki, ale ptački ju wopłodźuja

wobraz

Šwicarski šuler piše wo Serbach

Slědźenja podpěrać!

wobraz

Stejišćo prezidija Domowiny

Mjezsobne (nje)dorozumjenje

wobraz

Regensburgska narěč Benedikta XVI.

Wěra, rozum a uniwersita

wobraz

Stejišćo k někotrym wozjewjenjam

Rozrisanje, kotrež najšěrša zjawnosć njese

wobraz

Poradźena akcija młodostnych

Zwjazanosć z šulu Ćišinskeho

Kubłanski wopyt

Frizojo w Serbach

wobraz

Mysle wo spožčenju narodneho myta

Berlin-Wedding a Łužica

wobraz

Kónc za čěske mustwo

Škoda! Po předkole domoj ...

wobraz

Diskusija wo hudźbnym namrěwstwje

Nalěćo – přispomnjenja k cyłkownemu wudaću

wobraz

Głowna zgromaźina studentskego towaristwa w Lipsku

Sorabija hyšći (pi)jo

wobraz

Tež na Ukrainje spominali

90. narodniny Jurja Brězana

wobraz

Zajimawa konferenca

Serbska rěč w hospodarstwje

wobraz

Móje mysli

Ně, mój luby

wobraz

Z poradnika fachowego poraźowarja

Do błota padnjona pedagogika

wobraz

Naprašowanje zakónčene

Wjele wupjelnjenych formularow

wobraz

Srjódki z narodninskeho swjedźenja

Tysac lět Hodźij

wobraz

Mailka z Minnesoty/USA

"Silbermond" – tři rjadownje fanow

wobraz

K přihotam swjedźenskeho zarjadowanja

Na česć Ćišinskeho

wobraz

Naprašnik online

Serbja w syći

wobraz

Serbska prawopisna korektura

Ł abo W?

wobraz

Štó žada změnu towaršnika za SLA a LND?

Fakty dyrbja fakty wostać

wobraz

Warnoćicy dobry přikład za Łužicu

Měšćanska knihownja tež serbsce w syći

wobraz

Slepo a wokolinu wotbagrować?

Štóž mjelči, woteda swoje prawo druhim

wobraz

Něšto k zabawje

Lič a widźiš!

wobraz

Serbska kniha w ukrainskim přełožku

Mjaw! – Mikoš mytowany

wobraz

Zhorjelc njewuzwoleny

Kulturna stolica druhdźe

wobraz

BBB – Basnik Beno Budar online

Słónčne wokomiki w syći

wobraz

Rozmyslowanje

Čujemy so jako mucha?

wobraz

Institut za sorabistiku so předstaja

Z nowym šatom do syće

wobraz

Cuze město dožiwić

Shutka – město Romow

wobraz

Wjele wotewrjenych prašenjow

Park swětoweje etiki w Budyšinje?

wobraz

Nowa mp-trójka

Šulske radijo

wobraz

W Pólskej reaguja

Za šulu Ćišinskeho

wobraz

Čitanski wječork w młodźinskim klubje

Žiwe teksty Jurja Brězana

wobraz

Spisowaćel na prawdu Božu wotešoł

† Jurij Brězan njeboh

wobraz

Podpisarjow škitać

Zjawny list offline

wobraz

K nastawkej „Demontažu njedowolić“ w SN srjedu 1.měrca 2006

Wunošk snadny, škoda wulka!

wobraz

Śěžkosći z dorostom

Bubak slědny raz šarił?

wobraz

Lěto kubłanja

Tež studenća su pódla

wobraz

Wotrowscy młodostni po puću

Camper, camper, camp

wobraz

Klaus a Köhler pokazałoj:

Dwurěčnosć je wažne kubło

wobraz

prěnje lěto syćoweho magacina

Jedne lěto runjewonline.info

wobraz

We Wotrowje swjećili

Ruski wječor

wobraz

Bój wo dwurěčne tafle w Korutanskej

Přichod w přichodźe

wobraz

Informěruju wukniki wó Serbach

Serbski projekt na TU w Kamjenicy

wobraz

Póstniski program zahorił

… zaklate fufcich!

wobraz

Pśeźěłane internetowe boki

Smogorjow: Serbska rěc jo žywa!

wobraz

Brošura serbskim staršim

Předskok dwurěčnych

wobraz

Zajimcy pytani

Štó chce dudy hrać?

wobraz

Pytaja swobodneho redaktora

Poskitk MDR

wobraz

Hač do 26. februara 2006: Njewšědna wustajeńca w Choćebuzu

Sfalšowani přibohojo Słowjanow

wobraz

Dalši serbski medij w syći

Rozhlad online

wobraz

Bilanca prědnego lěta

10.000 runjewonline

wobraz

Redakcija přeje wšitkim čitarjam

Žohnowane lěto 2006!

wobraz

Eksklusiwny přednošk dr. Jurja Brankačka

Rěč a mozy ćěšenka

wobraz

Přednošk w Serbskim instituće

Wušmórnjena serbskosć

wobraz

Runjewonline.info pśedstajony

Nowy casopis w Nowem Casniku

wobraz

Najwjetši leksikon swěta nětko tež serbsce

Serbska Wikipedija

wobraz

Pśechwatanje pśi wótgłosowanju młoźinskego magacina Bubak

Kak buźoš Dolnoserb lěta?

wobraz

Na 131. hornjoserbskej schadźowance

Šeršenje so rojili

wobraz

Najsławniši Serb wuzwoleny

Poezija a proza cyle prědku

Serbšćina na Uniwersiće Komenskeho w Bratisławje

Nowy ticket: „Čakaj & wuč!“

wobraz

Što wone je a zamóže?

Kubłanje k hódnotam

Knižka w přełožku wušła

Mikoš mjawči ukrainsce

wobraz

Pjaty lětnik nachwilnje móžny

„Haj“ za Radwor!

wobraz

Wobdźělnicy foruma na dnju zachowanja serbskeje šulskeje syće:

Serbam awtonomne šulstwo w statnej zamołwitosći

Referat předsydy Domowiny wo šulstwje

Čas je zrały za nowe puće

Informacija Domowiny na 4. dnju zachowanja šulskeje syće

Staw skóržby staršich přećiwo zawrjenju SSŠ "Jurij Chěžka" Chrósćicy

Młodźinska přiłoha Serbskich Nowin

Dyrbja młodostni prosyć?

Šansa za kulturne herbstwo: kultura wjesela

Zwoprawdźić čłowjesku žadosć za ekstasu

wobraz

Galisku wjesku horjedać nichtó nochce

Łakoma je žiwa!

wobraz

Po puću w Sewjernej Koreji

W kraju łžow a sebjewobšudźenja

wobraz

Najjužniši dźěl historiskeje Łužicy

Překwapjenka při droze

wobraz

Wo zaměrje runjewonline-diskusijow

Kóždy njech swoju stawiznu powěda

wobraz

Přełožkaj dźěćaceje literatury do ukrainšćiny

Myška w ukrainskich mróčelach

wobraz

Swoje ludarske wašnje dokumentowali

Parole – a potom?

wobraz

Zajimawa serbska słuchohra [mp3-download]

Hłuboke dohlady

wobraz

Serbja jako kulturna komunikaciska zhromadnosć

Wuměna mjez podswětami

wobraz

Dopis k Haslowskej diskusiji

Wulki zajim za rozestajenje z identitu

Naš aprylski žort: Serbska synchronizacija swětoweho formata

Psycho-thriller „Družka“ („La Demoiselle D´Honneur“)

wobraz

Statistika prěnjeho měsaca

Wjace hač 1600 RUNJEWONLINE-hosći

wobraz

Zeńdźenje młodźinskich klubow a PAWKa w Chrósćicach

Pytaja za zhromadnej nitku

12. hłowna zhromadźizna Domowiny

Wόlbne wuslědki

wobraz

Serbske słowo posoł serbskeho ducha

„Lubuješ mje“ abo „Liebst du mich nur“?

wobraz

Serbske samozarjadnistwo

Wjac prašenjow hač wotmołwow

wobraz

Nowe časy w Casniku

Připis z Europy

wobraz

Poradźene Póstnicy přez cyłe lěto zwjazuja

Sorabija – haleluja!

wobraz

Nižozemčanka spřistupnja nimale zabyty rukopis

Hanzo Nepila abo Zatajena (nje)prawda

wobraz

wućišćeć | pósłać

Křesćan Buk, Drježdźany – 14.06.2005

Mysle k nastawkej dr. Měrćina Wałdy

Problem sebjezrozumjenja – nowy strach nacionalizma?

Hižo napis budźe snano někotremužkuli - dźiwajo na politisku situaciju w Europje dźensa a čerpajo z politiskich nazhonjenow poslednich lět - z wótrej prowokaciju. Moje mysle pak njejsu razna wotmołwa na awtora dr. Měrćina Wałdu a jeho přinošk w Rozhledźe w měrcu 2005 „Kak móže serbska identita wobstać“. Měnju pak, zo je dalše wobšěrne přemyslowanje k tutej za nas Serbow bjez dwěla wažnej tematice trěbne a tuž chcu na někotre hesła w nastawku nawjazać z tym, zo swoje mysle podam.

K serbskej identiće abo wuwiće woneho „my“

Wšitke hižo zawodne fakty a definicije w nastawku dr. Wałdy su woprawnjene a njesteja k diskusiji. Problem widźu w tym, zo wón poćahi mjez Němcami a Serbami we Łužicy jako njerune, asymetriske hódnoći a zo Serbow “podćisnjeny“, mjenjehódny so wobhladowacy lud mjenuje.

Rozrisanje tutoho prašenja pak njeje prěnjorjadne. Tule maja so w prěnim rjedźe sociologiske a psychologiske aspekty serbskeje towaršnosće abo towaršnostneho wuwića Serbow analyzować: Kak dóńdźe k začuću „mjenjehódnoty“, jeli eksistowaše w tutej raznej formje?

Serbja běchu za čas 10. lětstotka w zažnym feudalizmje, pozdźišo w pózdnim feudalizmje žiwi a běchu poddanojo knježkow, w katolskich Serbach klóštra Marijina hwězda a někotři Budyskeho tachantstwa a łužiskich městow. Hižo w přechadźe wot zažneho do pózdnjeho feudalizma wuwi so w srjedźowěku woršta „swobodnych“, kiž wobsedźachu priwilegije. Myslu tu na mnohe serbske młyny, kotrež běchu ze swojim prawom swobodne, runje tak kaž woršta wjetšich burow, kotřiž so hižo w srjedźowěku z poddanstwa wuswobodźichu. Nasta pak krok po kroku tež mała woršta rjemjeslnikow – kowarjo, krawcy, šewcy –, ale tuta wosta hač do 19. lětstotka wobstatk wjesneje chudźiny.

Zdźěłana woršta běchu jeničce duchowni, pozdźišo wučerjo, to tež wot 18. lětstotka.

Porno měšćanam mějachu so Serbja, čujo so jako jednory burski lud, za „mjenjehódni“. Wědźachu, zo su analfabeća – wosebje w srjedźowěku a tež w 16. a 17. lětstotku – a njemóžachu so runać z měšćanami.

Tutón fenomen pak njebě jeno “serbska mjenjehódnota”. Ně, jich němscy sobuwobydlerjo na wsach mějachu podobne problemy. Wobswět Serbow a Němcow we Łužicy bě burski, a jako tajcy čujachu so wjesnjenjo „mjenjehódni“ porno měsćanam. To je zrozumliwa psychologiska dekompensacija. Jej podležachu Serbja a tež Němcy we Łužicy w zašłosći. Wěm ze stawiznow, zo bě wustupowanje na přikład Polakow w Póznanskej, kotřiž tehdy zwjetša na wsach bydlachu, podobne, z jeničkim wuwzaćom, zo so tam nimo wučerstwa inteligenca a byrgarska woršta we 18. a 19. lětstotku wuwištej. Zemjanstwo, kiž eksistowaše, bě po poslednim dźělenju Pólskeje 1795 zwjetša wochudniło a njeměješe wliw.

Předsudki towaršnosće přećiwo mjeńšinje

Fakt je, zo ma wjetšina towaršnosće-naroda stajnje předsudki přećiwo mjeńšinje; tute hižo lětstotki traja. Zwuraznjeja so w tym, zo wjetšina spyta, njerespektujo mjeńšinu, ju do swojeho cyłka zapřijeć z najwšelakorišimi formami. W zašłosći a tež dźensa stej to:

- germanizacija nastupajo Serbow

- powšitkownje asimilacija z pomocu wjetšiny – stata.

Podobne problemy njeeksistuja jenož w Serbach; eksistuja we wšěch statach, hdźež su narodne mjeńšiny žiwe. Z přikładami móžu pokazać, zo my Serbja njejsmy jeničcy „martrarjo předsudkow“. We wuchodnej Europje, w kotrejž po 1918 narodne staty z wulkimi a małymi narodnymi mjeńšinami nastachu, běchu předsudki přećiwo mjeńšinam wulke, hačrunjež dyrbi so wšěm statam wobkrućić, zo jim zdźěla wěstu kulturnu awtonomiju – šule, gymnazije, haj samo wěste prawa dwurěčnosće – zmóžnichu. To wotpowědowaše politiskej konstelaciji.

Wjetšina narodnych mjeńšin dósta politisku a materielnu pomoc z maćerneho kraja. Chcu tu zaso přikład podać: Sudetscy Němcy w Čechach běchu runoprawni staćenjo prěnjeje Čěskosłowakskeje republiki. Mějachu swoje strony: lěwicarsku, demokratisku a křesćansku, běchu w Narodnej zhromadźiznje zastupjeni. Wězo dyrbjachu statni zastojnicy, běchu-li Němcy, čěšćinu wobknježić. Kulturna awtonomija pak bě. W lěće 1936 załožichu profašistisku stronu „Sudentendeutsche Partei“, strona doby wjetšinu hłosow za sejm. Wjednicy narodneje mjeńšiny Henlein, Frank a druzy jednachu za chribjetom stata z Hitlerom.Wuslědk kóždy wě. W oktobrje 1938 so po Mnichowskim zrěčenju Sudety Němskej přizamknychu; sćěhowaše 1939 wobsadźenje zbytneje Čěskosłowakskje republiki. Kónc 1945 a skónčnje z podpisanjom Podstupimskeho zrěčenja 1945 so wšitcy Němcy z wuwzaćom tych, kiž běchu so 1938 loyalnje zadźerželi a kotřiž płaćachu jako „antifašisća“, specialisća w zawodach a tych, kotřiž pochadźachu z měšanych mandźelstwow abo kiž běchu z Čechami zmandźeleni, wupokazachu.

Tutón fakt je njerjany, ale wobkrući, zo móže mjeńšina so dać znjewužiwać.

Podobnje je so němska narodna mjeńšina w hranicach stareje Pólskeje do 01.09.1939 znjewužić dała. Sćěhi po wójnje su kóždemu znate, hačrunjež bě w Hornjej Šleskej situacija podobna kaž w Sudetach. Polacy zmóžnichu 1948 mnohim Němcam přiwzać pólske staćanstwo.

Ideologiske nastajenje k cyrkwjomaj

Trjechi, zo bě zasadnje ideologiske nastajenje za čas NDR k cyrkwjomaj jenakore. Wězo, a to kóždy wě, hraješe tu politiska situacija rólu a wotwisowaše w konkretnym padźe wot wotpowědneje Ewangelskeje krajneje cyrkwje. Stejišćo katolskeje cyrkwje k statej je znate. Za čas kardinala Bengscha wjedźeše wona tak mjenowany žiwjenje w „gheće“, tak zo so mnozy wukrajnicy, haj samo zapadni Němcy, prašachu, hač docyła eksistuje abo što je z cyrkwju w NDR.

Po tym, zo bu biskop Gerhard Schaffran předsyda Berlinskeje biskopskeje konferency a z jeho naslědnikom sta so Berlinski biskop Meißner, pozdźišo kardinal, so katolska cyrkej wotewri we wšěch wěcownych a fachowych prašenjach a ze statom jednaše, jenož nic w politiskich prašenjach. To katolska cyrkej NDR činješe a nic bjez wuspěchow.

Podpěra Serbow jako „wuhladko“ narodnostneje politiki Honeckera płaćeše wšěm Serbam njedźiwajo nabožiny.

Socialna zawisć – haj abo ně?

Wězo bě katolskim Serbam z pomocu cyrkwje wjac dobyć. Tak dóńdźe k rozkćěwej katolskeho pismowstwa do 1989. Njemyslu sej, zo bě to system po hesle „dźěl a knjež“, ně katolscy Serbja mějachu ze stron cyrkwje wšu pomoc, hač do 1989 wosebite kontingenty papjery za ćišć w dewizach přez GENEX AG płaćachu.

Jich njepodpěrowaše jenož Drježdźansko-Mišnjanske biskopstwo, hačrunjež bě znate, zo runje biskop Gerhard Schaffran njebě Serbam přichileny biskop, ale tež wšoněmski episkopat ze swojimi najwšelakorišimi towarstwami skićeše podpěru.

Naslědnik biskopa Schaffrana, biskop Joachim Reinelt, ma za katolskich Serbow wulke sympatije a spožči jim wšu skedźbnosć wot spočatka swojeho skutkowanja w februaru 1988.

Tutón spomóžny rozkćěw katolskeho pismowstwa zbudźi snano ćichu socialnu zawisć pola ewangelskich Serbow. Na druhej stronje njewěm, hač bychu zapadne Ewangelske krajne cyrkwje pjenježnu pomoc za ewangelske pismowstwo do 1989 zapowědźili, hdy bychu je tehdy serbski superintendent a wodźace kruhi ewangelskich lajkow wo pomoc prosyli.

Kritisce chcył naspomnić, zo falowachu ze serbskeje strony ewangelskeje cyrkwje aktiwity.

NDR-knježerstwo dźě měješe zajim dowožować dewizy. A po dlěšim tam- a sem-jednanju so ćišć dowoli.

Konflikt mjez ewangelskimi a katolskimi Serbami

Poprawom njewobsteji mjez Serbami wobeju wěrywuznaćow konflikt. Zastupnicy wobeju wodźaceju konfesionalneju towarstwow so zaso zetkawaja; z kotrym wuspěchom, je druhorjadne, ale su dialogu. Tohorunja zetkawaja so duchowni. Ekumena, kotraž je zdźěla z winy katolskeje strony w 70-tych/80-tych lětach womjelknyła, je so zaso wožiwiła.

Ale konflikty su druheho razu, znajmjeńša so tute na ramjenjach ewangelskich wěriwych w wunjesu. Zhromadnemu tekstej serbskeho „Wótčenaša“ znapřećiwjachu ewangelscy zastupnicy, dokelž sej to jich wěriwi njepřeja. Hač je to woprawdźe měnjenje šěrokeje bazy serbskich ewangelskich wěriwych abo jenož delegatow (zastupnikow), njehodźi so slědować.

Němcy a druhe, tež mjeńše ludy, maja zhromadny tekst „Wótčenaša“, zhromadne wudaće Swjateho pisma. Kak dołho dyrbi tuta šćěpjeńca mjez Serbami trać? Ekumena trjeba kompromis z wobeju stron, hewak wona scyła móžna njeje.

Knježi njewuprajena njedowěra. Prašam so, čehodla. Tuta nam Serbam jenož škodźi a pači serbske sebjezrozumjenje; škodźi wutworjenju narodneho wědomja jednotliwca.

Konserwatizm – nacionalizm

Wěm, kak bu serbski katolski farar před lětomaj ze stron swojich katolskich sobubratrow kritizowany, dokelž bě „zastarske připowědźenje njewjesty abo nawoženje“ jako „čestneju abo nječestneju“ zjawnje z woprawnjenymi argumentami kritizował. Wotmołwa bě protestna deklaracija serbskeho katolskeho klerusa. Tajke hódnoćenja pak su prašenja datoweho škita, swobody wosoby, na kotruž so z tym saha. Samo posledni vatikanski koncil je prašenje swobody čłowjeka cyle wulkotnje wuzběhnył a je mjezynarodnych dokumentow, kotrež tole zaručeja. Měnju, hdyž so tón abo tamny Serb abo Serbowka tak jara z prašenjom čestnosće/nječestnosće (druhich) zaběra, je to snano wuraz wosobinskeho začuća seksualneje mjenjehódnoty.

Tajki konserwatizm haći swětawotewrjenosć a wjedźe skónčnje ke krótkowidnemu prowincialnemu nacionalizmej. Sćěwki su wopačne abo přezažne předsudki wjetšiny. Konserwatizm drje wobchowa wěste hódnoty, ale nima monopol stajneho abo wěčneho wobchowarja. Tež ze swětawotewrjenosću wochowa kóždy swoje hódnoty.

Naš lud, to je wěste, njecha so stać z „krótkowidnymi“, „zezadkarjemi“, ze zhubjenymi. Serbja chcedźa kontakt k wulkemu wobswětej pytać a namakać, njedźiwajo wšěch hospodarskich a politiskich problemow globalizacije. Nutřkownje so wuznawaja k serbskej identiće, haj maja narodne wědomje, ale wotpokazuja přehnaty nacionalizm.

Serbske družki a socialna runowaha

Je hižo někotre lěta z praksu w katolskich serbskich wosadach, zo so serbscy starši namołwjeja, swoje dźěći-holcy pósłać k prěnjemu swjatemu woprawjenju jako družku. Starši to činja, dokelž je so tuta forma mjeztym stała z njepisanej winowatosću. Snano boja so tola sylneho wliwa we wjesnym socialnym cyłku, nochcedźa so wustajić izolaciji „narodneho wotrodźenca“, hačrunjež tón abo tamny to (jako nacionalizm) nutřkownje wotpokazuje.

Zdruha pak dyrbju wuzběhnyć, zo přez družču drastu na tajkich swjedźenjach nastanje wobraz socialneje runowahi, přetož družča drasta wotstroni socialny rozdźěl mjez zamóžitymi a mjenje zamóžitymi. Štóž měni, zo tutón rozdźěl w Serbach njeeksistuje, je slepy. Woprawdźitosć wšědneho dnja je tež w Serbach hinaša.

Katolska cyrkej je hižo do 1989 na tutu socialnu runowahu při wažnych nabožnych swjedźenjach dźiwała. Znajmjeńša w městach je so jej to poradźiło.

Tež serbska ewangelska Budyska fara konfirměruje serbske młodostne jako družki.

Njewobhladuju tole wšitko jako folkoru, kaž mnozy měnja. Ně, to je prěnje wuznaće młodostneho k serbskej identiće, kotrež pak je tež zwjazane z wurazom socialneje runowahi.

Strach nacionalizma?

Tutón hrozy zasadnje kóždej narodnej mjeńšinje, na přikład, hdyž chce w přehnatych formach wšitko zbudźić, štož je zašło, na přikład wšědne nošenje serbskeje katolskeje drasty. Formy nacionalizma zwuraznja so mj. dr. w přehnatych žadanjach statej njedźiwajo na zakonske normy (napjate financne problemy stata atd.), w separatizmje a wotšćěpjenju (identizm) a we wěstych formach zjawneho protesta.

K zrozumjenju: hajenje nałožkow, spěchowanje maćeršćiny, serbskeho šulstwa, kultury, njeje a njebudźe nacionalizm.

Kak móžemy nacionalizmej zadźěwać?

Sprěnja je stat wužadany, tež zapósłancy na wšěch runinach. Tak móžetej administracija (zarjadnistwo) a legislatiwa (ludowy zastup) lěpje kooperować.

Wšitke naše žadanja njesmědźa so jako „přehnate“ wobhladać, dyrbi so stajnje prawy kompromis namakać, bjez toho, zo jedna strona „wobličo zhubi“.

Zastupnicy/rěčnicy mjeńšiny maja při jednanjach bóle na měnjenje Serbow dźiwać.

Prašany je kóždy jednotliwy Serb/Serbowka, zo by so angažował we wšelakich formach towaršnostneho žiwjenja. Tež cyrkwinski angažement je prašany a hajenje serbšćiny w swójbje. Mjezsobna solidarita je trěbna runje tak kaž přewinjenje mjezsobnych rozkorow.

Zasadne ma so cyrkej wot stata dźělić, kaž to wustawa předwidźi, a róla lajkow so zwyšić. Tute žadanje njesmě so zrozumić jako laicizm. Zadźěwać móžemy nacionalizmej ze swětawotewrjenosću a tež z politiskej kritiku we wosobinskej komunikaciji a z pomocu medijow.

Čas konserwatizma je nimo; žadana je wotewrjenosć – swoboda, kotruž njesměmy zaměnić z totalnym liberalizmom. Tutón je zahuba kóždej narodnej mjeńšinje, tež nam Serbam.

Naša inteligenca a serbska młodźina stej swětej wotewrjenej. Njech to tak wostanje. Wuznawajmy so jako Serbja, tak zadźěwamy nacionalizmej.

Chceće swoje měnjenje k tutemu přinoškej wozjewić?
Wobdźělće so na našej diskusiji!