k startowej stronje | archiw | impresum | kontakt

wutora, 23.10.2018 | k dolnoserbskej wersiji

K pokazanemu přinoškej

Dalše přinoški

Diskusijne přinoški wo šulskej awtonomiji

Do serbskich rukow!

wobraz

Wědomostna konferenca w Smochćicach

Wjetšiny a mjeńšiny

wobraz

Słuchanska CD wušła

Slepjanski dialekt sej naposkać

Serbja a lěto 1989

Nalěćo w nazymje

Hłowna zhromadźizna Maćicy Serbskeje

Narodne hesła a čas bjez maćernorěčnych

wobraz

Nowe boki Serbskego instituta

Skóńcnje online

wobraz

Hłowna zhromadźizna Domowiny

Nuk dale předsyda

wobraz

Slědźi na zapadočěskej uniwersiće w Plzni

Wo migraciji Serbow

Informaciske tofle wó Serbach

Pólsko - serbske kontakty

wobraz

Wólbernosće na dnju rěčow

Serbšćina – spěwana europska rěč

wobraz

Serbskorěčne kubłanje w pěstowarnjach

Fachowa konferenca

wobraz

Demonstracija 29. 5. 2008

Do Berlina!

wobraz

Milbradt wotstupi

Serb ministerski prezident?

Zwjazkowe předsydstwo Domowiny

Jasne žadanje

wobraz

Něšto so hiba

Čińće sobu!

wobraz

Wubědźowanje za dźěći a młodźinu

Najrjeńše jejko

wobraz

Studentski chór spěwa

Pasion po swj. Janu

wobraz

Kniha wo serbskim interneće

Web w změnje

wobraz

Tež lětsa zaso

Jutrowne wiki

wobraz

W arabskich nowinach

Ptači kwas w Beiruće

wobraz

Dolnoserbska wikipedija

Skóńcnje ju mamy!

wobraz

Wotmoła na wumjetowanja

Zjawny list

wobraz

Studentski chór a Meja

Hodowny koncert w Radworju

wobraz

Festiwal "Łužica 2007" zakónčeny

Dźak pomocnikam

wobraz

Z folklorneho festiwala

Zhromadnosć kulturow

wobraz

Překwapjenka na festiwalu

Mějće sćerpnosć ...

wobraz

Rozprawy w pólskich medijach

Wo zawrjenju běrowa

Po dwěmaj lětomaj

Běrow zapósłanca so začini

Hornjoserbska wikipedija

Wjace hač tysac nastawkow

wobraz

Přinošk na hłownej zhromadźiznje

Znjesće so!

wobraz

Wubědźowanje wo najrjeńše jutrowne jejko

Sobučinić!

Přeprošenje Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny

Zjawne posedźenje w Zabrodźe

wobraz

wo dalšej diskusiji runjewonline.info

Štó je poprawom stigmatizowana?

wobraz

Před 13. hłownej zhromadźiznu Domowinu

Namołwa do diskusije dźěłowych směrnicow

wobraz

Sorabija swjećiła

Prima póstnička

wobraz

Wunošne mysle wo temje

Dźěło z młodźinu

wobraz

Rěč wo rěči - recensija

"Pućnik" pod lupu

wobraz

K pśestajenjeju Swětego pisma

Bóže słowo w górnoserbšćinje

wobraz

Nawodźa serbskich institucijow wuradźowali

Bórze 2. wiki za dorost!

wobraz

Zbožopřeća

Žohnowane hody!

Adwentna zabawa

Hody w Błudnikecach

wobraz

Zwjazkowe předsydstwo Domowiny

Nowa rada wuzwolena

wobraz

Serbska wikipedija

Skok na hłownu stronu

wobraz

Wědomostna konferenca

Wěnowana Ludvíkej Kubje

wobraz

Zakład stworjeny

Hornjoserbski online-leksikon

wobraz

„Strelitzia reginae“ - Afriska kwětka ze serbskim mjenim

Nic pcołki, ale ptaški ju wopłoźiju

wobraz

„Strelitzia reginae“ - afriska kwětka ze serbskim mjenom

Nic pčołki, ale ptački ju wopłodźuja

wobraz

Šwicarski šuler piše wo Serbach

Slědźenja podpěrać!

wobraz

Stejišćo prezidija Domowiny

Mjezsobne (nje)dorozumjenje

wobraz

Regensburgska narěč Benedikta XVI.

Wěra, rozum a uniwersita

wobraz

Stejišćo k někotrym wozjewjenjam

Rozrisanje, kotrež najšěrša zjawnosć njese

wobraz

Poradźena akcija młodostnych

Zwjazanosć z šulu Ćišinskeho

Kubłanski wopyt

Frizojo w Serbach

wobraz

Mysle wo spožčenju narodneho myta

Berlin-Wedding a Łužica

wobraz

Kónc za čěske mustwo

Škoda! Po předkole domoj ...

wobraz

Diskusija wo hudźbnym namrěwstwje

Nalěćo – přispomnjenja k cyłkownemu wudaću

wobraz

Głowna zgromaźina studentskego towaristwa w Lipsku

Sorabija hyšći (pi)jo

wobraz

Tež na Ukrainje spominali

90. narodniny Jurja Brězana

wobraz

Zajimawa konferenca

Serbska rěč w hospodarstwje

wobraz

Móje mysli

Ně, mój luby

wobraz

Z poradnika fachowego poraźowarja

Do błota padnjona pedagogika

wobraz

Naprašowanje zakónčene

Wjele wupjelnjenych formularow

wobraz

Srjódki z narodninskeho swjedźenja

Tysac lět Hodźij

wobraz

Mailka z Minnesoty/USA

"Silbermond" – tři rjadownje fanow

wobraz

K přihotam swjedźenskeho zarjadowanja

Na česć Ćišinskeho

wobraz

Naprašnik online

Serbja w syći

wobraz

Serbska prawopisna korektura

Ł abo W?

wobraz

Štó žada změnu towaršnika za SLA a LND?

Fakty dyrbja fakty wostać

wobraz

Warnoćicy dobry přikład za Łužicu

Měšćanska knihownja tež serbsce w syći

wobraz

Slepo a wokolinu wotbagrować?

Štóž mjelči, woteda swoje prawo druhim

wobraz

Něšto k zabawje

Lič a widźiš!

wobraz

Serbska kniha w ukrainskim přełožku

Mjaw! – Mikoš mytowany

wobraz

Zhorjelc njewuzwoleny

Kulturna stolica druhdźe

wobraz

BBB – Basnik Beno Budar online

Słónčne wokomiki w syći

wobraz

Rozmyslowanje

Čujemy so jako mucha?

wobraz

Institut za sorabistiku so předstaja

Z nowym šatom do syće

wobraz

Cuze město dožiwić

Shutka – město Romow

wobraz

Nowa mp-trójka

Šulske radijo

wobraz

W Pólskej reaguja

Za šulu Ćišinskeho

wobraz

Čitanski wječork w młodźinskim klubje

Žiwe teksty Jurja Brězana

wobraz

Spisowaćel na prawdu Božu wotešoł

† Jurij Brězan njeboh

wobraz

Podpisarjow škitać

Zjawny list offline

wobraz

K nastawkej „Demontažu njedowolić“ w SN srjedu 1.měrca 2006

Wunošk snadny, škoda wulka!

wobraz

Śěžkosći z dorostom

Bubak slědny raz šarił?

wobraz

Lěto kubłanja

Tež studenća su pódla

wobraz

Wotrowscy młodostni po puću

Camper, camper, camp

wobraz

Klaus a Köhler pokazałoj:

Dwurěčnosć je wažne kubło

wobraz

prěnje lěto syćoweho magacina

Jedne lěto runjewonline.info

wobraz

We Wotrowje swjećili

Ruski wječor

wobraz

Bój wo dwurěčne tafle w Korutanskej

Přichod w přichodźe

wobraz

Informěruju wukniki wó Serbach

Serbski projekt na TU w Kamjenicy

wobraz

Póstniski program zahorił

… zaklate fufcich!

wobraz

Pśeźěłane internetowe boki

Smogorjow: Serbska rěc jo žywa!

wobraz

Brošura serbskim staršim

Předskok dwurěčnych

wobraz

Zajimcy pytani

Štó chce dudy hrać?

wobraz

Pytaja swobodneho redaktora

Poskitk MDR

wobraz

Hač do 26. februara 2006: Njewšědna wustajeńca w Choćebuzu

Sfalšowani přibohojo Słowjanow

wobraz

Dalši serbski medij w syći

Rozhlad online

wobraz

Bilanca prědnego lěta

10.000 runjewonline

wobraz

Redakcija přeje wšitkim čitarjam

Žohnowane lěto 2006!

wobraz

Eksklusiwny přednošk dr. Jurja Brankačka

Rěč a mozy ćěšenka

wobraz

Přednošk w Serbskim instituće

Wušmórnjena serbskosć

wobraz

Runjewonline.info pśedstajony

Nowy casopis w Nowem Casniku

wobraz

Najwjetši leksikon swěta nětko tež serbsce

Serbska Wikipedija

wobraz

Pśechwatanje pśi wótgłosowanju młoźinskego magacina Bubak

Kak buźoš Dolnoserb lěta?

wobraz

Na 131. hornjoserbskej schadźowance

Šeršenje so rojili

wobraz

Najsławniši Serb wuzwoleny

Poezija a proza cyle prědku

Serbšćina na Uniwersiće Komenskeho w Bratisławje

Nowy ticket: „Čakaj & wuč!“

wobraz

Što wone je a zamóže?

Kubłanje k hódnotam

Knižka w přełožku wušła

Mikoš mjawči ukrainsce

wobraz

Pjaty lětnik nachwilnje móžny

„Haj“ za Radwor!

wobraz

Wobdźělnicy foruma na dnju zachowanja serbskeje šulskeje syće:

Serbam awtonomne šulstwo w statnej zamołwitosći

Referat předsydy Domowiny wo šulstwje

Čas je zrały za nowe puće

Informacija Domowiny na 4. dnju zachowanja šulskeje syće

Staw skóržby staršich přećiwo zawrjenju SSŠ "Jurij Chěžka" Chrósćicy

Młodźinska přiłoha Serbskich Nowin

Dyrbja młodostni prosyć?

Šansa za kulturne herbstwo: kultura wjesela

Zwoprawdźić čłowjesku žadosć za ekstasu

wobraz

Galisku wjesku horjedać nichtó nochce

Łakoma je žiwa!

wobraz

Mysle k nastawkej dr. Měrćina Wałdy

Problem sebjezrozumjenja – nowy strach nacionalizma?

Po puću w Sewjernej Koreji

W kraju łžow a sebjewobšudźenja

wobraz

Najjužniši dźěl historiskeje Łužicy

Překwapjenka při droze

wobraz

Wo zaměrje runjewonline-diskusijow

Kóždy njech swoju stawiznu powěda

wobraz

Přełožkaj dźěćaceje literatury do ukrainšćiny

Myška w ukrainskich mróčelach

wobraz

Swoje ludarske wašnje dokumentowali

Parole – a potom?

wobraz

Zajimawa serbska słuchohra [mp3-download]

Hłuboke dohlady

wobraz

Serbja jako kulturna komunikaciska zhromadnosć

Wuměna mjez podswětami

wobraz

Dopis k Haslowskej diskusiji

Wulki zajim za rozestajenje z identitu

Naš aprylski žort: Serbska synchronizacija swětoweho formata

Psycho-thriller „Družka“ („La Demoiselle D´Honneur“)

wobraz

Statistika prěnjeho měsaca

Wjace hač 1600 RUNJEWONLINE-hosći

wobraz

Zeńdźenje młodźinskich klubow a PAWKa w Chrósćicach

Pytaja za zhromadnej nitku

12. hłowna zhromadźizna Domowiny

Wόlbne wuslědki

wobraz

Serbske słowo posoł serbskeho ducha

„Lubuješ mje“ abo „Liebst du mich nur“?

wobraz

Serbske samozarjadnistwo

Wjac prašenjow hač wotmołwow

wobraz

Nowe časy w Casniku

Připis z Europy

wobraz

Poradźene Póstnicy přez cyłe lěto zwjazuja

Sorabija – haleluja!

wobraz

Nižozemčanka spřistupnja nimale zabyty rukopis

Hanzo Nepila abo Zatajena (nje)prawda

wobraz

wućišćeć | pósłać

dr. Měrćin Wałda, Budyšin – 03.04.2006

Wjele wotewrjenych prašenjow

Park swětoweje etiki w Budyšinje?

Wšitke knježerstwa w Europje spytaja hospodarstwo wožiwić a z tym bjezdźěłnosć pomjeńšić. Politikarjo slubjeja a medije sugerěruja, zo budźe lěpje. W samsnym wokomiku słyšimy, zo te abo tamne předewzaće tysacy dźěłowych městnow zalutuje abo jich fabriki do krajow přepołoži, hdźež je dźěło tuńše. Nowe zawody lědma nastanu, jeli tola, potom z awtomatizowanej produkciju.

Technologija a globalne dźěłowe wiki činja njeproduktiwnu, dlěšodobnu wysoku bjezdźěłnosć k normaliće. Nadźija, zo móža snano posłužbowe předewzaća a druhe alternatiwne projekty pominjenje tradicionalneje industrije narunać, so nihdźe njespjelnja. Dźěłowe městna njewoteběraja jenož dla spadowaceje konjunktury, ale dokelž přeco lěpše mašiny dźěłowe mocy zwuzbytkuja (podobnje su traktory spočatk našeho lětstotka konja w ratarstwje zbytneho činili). Wosebje w hospodarsce słabych regionach kaž we Łužicy začuwamy to bolostnje. Młodźina ćehnje do zapada, z tym tež nadźija na polěpšenje situacije. Hospodarstwo, wědomosć a politika, haj tež kultura steja před cyle nowymi wužadanjemi. To su diskusije, na kotrež hišće před dźesać abo pjeć lětami nichtó myslił njeje.

Woteběranje klasiskeje industrije, spad porodow abo wotpućowanje młodych ludźi zawinuje w našich kónčinach hišće něšto druhe: infrastruktura, kotraž je so po 1990 saněrowała (kaž wopłóčkowe objekty, dróhi, sydlenišća, šule a dalše objekty), so naraz wothódnosći, dokelž je so za cyle hinaše dimensije ludnosće planowała. Tuž su nowe a njezwučene ideje trěbne, kotrež bychu našu kónčinu zaso atraktiwnišu činili. Filozof Maik Hosang ma zajimawe a inowatiwne ideje a wón chce je w Hornjej Łužicy, konkretnje w Budyšinje, zwoprawdźić. Jemu njeńdźe wo klasiske hospodarske předewzaća, ale wo tak mjenowe soft technologies (mjechke technologije). Wězo njeje lochko, w tak krótkim teksće komplikowane a kompleksne předewzaće předstajić.

Započnjemy z jednym z klučowych zapřijećow jeho předewzaćelskeje ideje: edutainment. Wone so zestaji ze słowomaj „education“ a „entertainment“ – (wu-)kubłanje a lochka zabawa. Čłowjek wšak najradšo na lochke, bjezprócne wašnje nazhonjenja hromadźi abo so do duchownych dyrdomdejow poda. Tajke dyrdomdeje pak njejsu jenož wućek ze wšědneho dnja, ale hustodosć chutne, aktiwne pytanje za zmysłom abo wotkrywanjom wobswěta. Wone su zwjazane z čłowjeskej žadosću za dopóznaćom, wjeselom a swobodu. Wšitko elementy, kotrež tež w turistiskej branži přiběraja, tak mjenowane soft skills. Kubłanje a zabawa, wuknjenje a komunikacija, wjesele a žort so při tym mjezsobu wotměnjeja a wudospołnjeja.

Edutainment-centery su potajkim městna dožiwjenja, komunikacije, wuknjenja a zabawy. Nimo toho spytaja wone mosty twarić mjez abstraktnej wědomosću resp. sucheho slědźenja a emocionalnej, zabawnej informaciju. Wopytowarjo edutainment-centrow smědźa eksperimentować, so dźiwać, wotkrywać, so přimać, wšelake wědomostne fenomeny abo tež historiske podeńdźenja a situacije na hrajne wašnje „přehrać“. Tak hodźa so hrjebje mjez wědomosću a praksu, mjez ekspertami a lajkami přemosćić a powšitkowny zajim za hewak komplikowane prašenja budźić. Edutainment-centery koncentruja so zwjetša na wěste temy, wo kotrychž so wotpowědne „stawiznički“ powědaja. Při tym je „dramaturgija dožiwjenja“ trěbna. Dožiwjenja zawostajeja hłubše zaćišće hač wuknjeje suchich faktow, datow abo formulow. Mnohi budźe so prašeć, kak dyrbi z toho předewzaćelstwo abo kak dyrbja tu dźěłowe městna nastać. Iniciator edutainment-centera w Budyšinje chce na nazhonjenja hižo wobstejacych podobnych objektow nawjazać (hlej Hygieniski muzej w Drježdźanach, Mystery-Park Interlaken, Technorama Winterthur, Exploratorium San Francisco a dalše). Zo hodźi so tajke něšto na atraktiwne wašnje zwoprawdźić, widźimy na wuspěšnych pospytach w našej regionje, tež hdyž su wone hinak wusměrjene, kaž Pra-park sawrierow w Małym Wjelkowje abo Kulturna kupa w Einsiedel. W Budyšinje pak dyrbi so něšto cyle nowe resp. hinaše poskićić.

Cyłe předewzaće skića najprjedy něhdźe 100 dźěłowych městnow. Najprjedy, dokelž je cyłkowny koncept tak wusměrjeny a kompleksny, zo hodźa so z toho dalše předewzaća iniciěrować. (Wo tym pak snano pozdźišo!) Nimo domoródnych tradicionelnych a načasnych hospodarskich fenomenow a wobrjadow změja w parku tež kulturne a wědomostne zjawy Łužicy bytostne městno. A žiwjenje dyrbi so „hromadźe“ myslić. Wšako je žiwjenje přewšo kompleksna naležnosć. Bohužel nima čłowjek hižo tak bjezposrědni přistup k cyłotnosći žiwjenja. Dźensniše fenomeny priwatneho kaž towaršnostneho žiwjenja: kultura, nabožina, žiwjenske stily abo nazhonjenja, tež wědomosć atd. so „zakašćikuja“ a wjedu tuž skerje wot žiwjenja preč. Tu so wotmjezuje, štož poprawom hromadźe słuša. Našemu byću słušeja tež swětowe kultury, nabožiny a filolzofije, a w našej kónčinje nic naposledk: serbska kultura. Filozof dr.habil. Maik Hosang ma wiziju, nimo domoródnych filozofow (kaž Jacob Böhme, G. E. Lessing, J. G. Fichte a dalšich) w najlěpšim zmysle słowa tež etiske problemy přistupne činić. Při tym mysli wón (hromadźe z awtorom tuteho nastawčka) wosebje na serbsku kulturu resp. dóńt Serbow. Njeńdźe wo Serbow jako eksotiska ludowa skupinka, ale wo žiwe, zmysłojte wašnje předstajenja serbskeje problematiki.

Swětowy park etiki w Budyšinje chce tuž bóle duchownu a zmysłowu cyrobu poskićić. A to w slědowacych wobłukach:

- filozofija a etika naturskich ludow,

- asiatiska filozofija a etika (hinduizm, taoizm, konfuzianizm),

- židowsko-křesćanska filozofija a etika,

- starogrjekska filozofija,

- moderne přirodowědy a ekologiska etika,

- serbska kultura.

Na přikładźe serbskeje kultury maja so tež poćahi mjez wjetšinu a mjeńšinu demonstrować. To rěka problemy, kotrež so dźensa wšudźe druhdźe na swěće jewja a debatuja. Dźe wo tolerancu na jednej stronje a wo připóznaće na druhej stronje. W prěnjej fazy wuwića a přihotow maja so metody diskutować, što a na kajke wašnje so mjenowane a wězo dalše problemy prezentuja.

Wo projekće so hižo dlěši čas diskutuje. Wón ma dobre referency přez zwjazkowych a sakskich politikarjow. Wysoka šula Zhorjelc/Žitawa, kotraž cyłe předewzaće z wulkim zajimom podpěruje, je njedawno wotpowědne požadanje na knježerstwo w Berlinje stajiła. Šansy za realizowanje projekta su dobre. A, kaž hižo naspomnjene, ma serbska problematika swoje krute městno zabrać. Ale: hišće ma so wjele idejow zběrać, za metodami pytać a nic naposledk dyrbja so kulturno-teoretiske předstudije přewjesć.

Chceće swoje měnjenje k tutemu přinoškej wozjewić?
Wobdźělće so na našej diskusiji!